In de sloppenwijken van Rio sterft men jong

Het levensverhaal van een schildpad kan kinderen in Rio de Janeiro helpen dromen over een gelukkige toekomst.

Een vrouwelijke schildpad, die zich op wieltjes voortbeweegt, is dezer dagen het symbool geworden van de bloedige oorlog die er in de sloppenwijken van de Braziliaanse hoofdstad Rio de Janeiro woedt. Twee maanden geleden werd de schildpad in haar schild getroffen door een `verdwaalde kogel'. Ze raakte van achteren verlamd. Een lieve dierenarts heeft nu met tape een paar wielen van een televisiemeubel onder haar achterlijf geplakt, zodat het beest zich weer kan voortbewegen.

Volgens politiestatistieken sterft er in Rio elke zes dagen een mens aan een verdwaalde kogel. Dat zijn kogels die worden afgevuurd door de drugshandelaren die de meer dan 500 sloppenwijken van de stad controleren. Met die kogels bestrijden de drugsbazen elkaar, of de politie die in veel gevallen een eigen `aandeel' in de drugshandel komt halen. Gewone burgers, vrouwen, kinderen en dus ook huisdieren worden soms het slachtoffer van die gevechten.

De macht van de drie grote drugsmaffia's over de armenwijken van de stad is zodanig dat in Rio gesproken wordt van de `parallelle staat'. Er gaat geen dag voorbij of er zijn moordpartijen. De drugsmaffia's betwisten elkaar de macht over de favelas, de arme volkswijken, waar ze hun drugs verstoppen, en waar ook de verkooppunten van de drugs zijn.

Wie in de sloppenwijken komt, ziet overal de `soldaten' van de drugsdealers met hun grote wapens rondlopen. Veel van die soldaten zijn nog kinderen. In april sloot het onafhankelijke Braziliaanse Instituut voor Vernieuwing en Sociale Gezondheid (IBISS) een onderzoek af naar de kindsoldaatjes. De hulporganisatie telde meer dan 5.300 gewapende kinderen in Rio. Juist door hun jonge leeftijd zijn de kinderen vaak extreem gewelddadig, zegt de directeur vanIBISS, Nanko van Buuren. Zijn organisatie ontdekte bijvoorbeeld dat kinderen die voor de drugsbazen werken, liever in wapens worden betaald, dan in geld. In 90 procent van de gevallen worden de kinderen door de drugsbazen geronseld omdat zij minder vragen stellen bij gewelddadige opdrachten. ,,Als ik hun vraag een granaat naar een politiebureau te gooien, aarzelt zo'n joch niet. Een kerel van 25 denkt eerst twee keer na'', tekende IBISS uit de mond van één van de grote drugsbazen op.

,,Het verhaal van de schildpad zou het sprookje voor de kinderen kunnen zijn'', zegt de directeur Nanko van Buuren nu.

Zo gaat het waar gebeurde verhaal: Er was eens een schildpad van 3,5 kilo, en 35 centimeter lang. Ze was van de schildpadfamilie die hier Jabuti heet. Tevreden leefde de schildpad van de slablaadjes die ze van haar baas kreeg. Ze woonden in de favela Cantagalo, bij Copacabana. Je hebt er een prachtig uitzicht over de baai van Rio. En je hebt er ook leuke sambafeesten. Vaak is het heel gezellig in de wijk. Maar soms wordt het opeens heel eng. Dan beginnen de drusbazen te schieten. Soms met hele grote dingen die de mensen bazooka's noemen. Dan doet iedereen het licht uit, en gaat onder zijn bed of de tafel zitten zodat hij niet door een kogel geraakt wordt. De schildpad had het geluk dat hij niet zo'n bangig baasje had en dus nooit, zoals veel kinderen in de sloppenwijken, door hun eigen ouders aan een drugshandelaar is aangeboden.

En toen, op die mooie maannacht was het weer raak. Aan alle kanten werd er geschoten. Zoals haar natuur was, verstopte de schildpad zich. De jongens die schoten waren waarschijnlijk veel jonger dan zij. Want binnenkort zou de schildpad haar 21ste verjaardag vieren. En toen ging het mis. Een kogel boorde zich door haar schild, en bleef in haar ruggenwervel steken. De volgende dag vond haar baasje haar bloedend voor zijn huisje. Geld voor een dierenarts had hij niet. Dus legde hij haar in het rijke Copacabana voor de deur van een dierenarts, in de hoop dat die een goed hart zou hebben.

En zo komt het dat de schildpad meer geluk heeft de kinderen uit de wijk waar ze vandaan komt. ,,Ze kan er wel tachtig mee worden'', zegt dierenarts Eliane Jessula, waar de schildpad op wieltjes nu voor altijd door de woonkamer mag blijven kruipen. De kinderen uit zijn oude buurt leven niet in zulke mooie huizen. En zo oud als de schildpad zullen ze waarschijnlijk nooit worden. Ongeveer twintig procent van de jongens uit de favelas van de stad sterft voor zijn 27ste levensjaar.

,,Onder die schildpad kunnen je wieltjes zetten'', zegt Juninho uit de sloppenwijk Vigario Geral. ,,Maar niet onder mijn neefje.'' Net als de schildpad, werd zijn neefje van elf jaar door een verdwaalde kogel in zijn ruggenwervel geraakt. Nu, drie jaar later, heeft het kind nog steeds geen rolstoel omdat zijn ouders niet waren verzekerd.