Het boerenvak 3

Natuurbeheer door boeren is volgens Tom Maas een oneigenlijke zaak. Het beleidsplan van de Europese Unie om subsidies op landbouwproducten te vervangen door inkomenssteun en geld voor landschapsbeheer, leidt volgens hem tot brokken.

Het lijkt mij echter wereldvreemd te denken dat natuurbeheer en boerenbedrijf elkaar uitsluiten, en ik vrees dat de stedelijke samenleving zichzelf te kort doet door geen geld over te hebben voor natuurbeheer door boeren. Boeren zijn gewend om met de natuur te werken en cultuurlandschappen te onderhouden. De toenemende belangstelling voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer toont dat veel boeren best willen zorgen voor een landelijk gebied met een hoge belevingswaarde. Het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit betekent echter dat de kostprijs van agrarische producten zo oploopt dat deze zich hiermee gemakkelijk uit de markt kunnen prijzen en daarbij de agrarische cultuurlandschappen meetrekken in hun val.

Voor de toekomst is het riskant te hopen dat bij internationale vrijhandel, toenemende concurrentie en afnemende economische marges cultuurlandschappen blijven bestaan met voldoende natuur- en belevingswaarden om het grote ruimtebeslag van grondgebonden landbouw (66% van ons land) voor 16 miljoen Nederlanders te rechtvaardigen. Zonder inkomenstoeslagen heeft de samenleving maar weinig speelruimte om ruimtelijke kwaliteitseisen aan de landbouw te stellen. Illustraties zijn de thema's `veenweiden bij de Randstad' en `koeien in de wei in Nederland'.

Het verhogen van waterpeilen in het veenweidegebied zou op langere termijn de oxidatie van het veen en daarmee de bodemdaling in laag Nederland sterk remmen. Dit helpt zo gezien om een eeuwenoud cultuurlandschap met hoge belevingswaarden in het Groene Hart te bewaren voor de toekomst. Maar intussen verslechtert de rentabiliteit van veenweidebedrijven door hogere waterpeilen zo sterk dat veenweidenatuur en -landschap toch verdwijnen. Het van toepassing verklaren van de EU regeling voor inkomenstoeslagen in gebieden met natuurlijke handicaps zou hier al helpen mits deze regeling mag worden gestapeld met positieve regelingen voor agrarisch gebiedsbeheer.

Voor geheel Nederland valt te denken aan een wettelijk verplichte weidegang voor melkkoeien vanwege landschapsstoffering en om graasdieren in hun waarde te laten. Maar er zijn ontwikkelingen in de internationale melkveehouderij (schaalvergroting en automatisering van het melken) die maken dat bij verplichte weidegang de meeste melkkoeien wegens te hoge kosten al snel uit het land en niet alleen uit de wei verdwijnen. Hier zou het al helpen wanneer de geplande premie op melkkoeien, in Nederland en elders, er alleen komt voor koeien met weidegang.