Gelatenheid op platteland troef

De meeste blanke boeren in Zimbabwe zijn in strijd met een nieuwe wet van president Mugabe op hun land gebleven. Nu wachten ze gelaten de gebeurtenissen af.

Op de boerderij van Patricia Henson en haar echtgenoot in het noordwesten van Zimbabwe duurt het uren voordat de telefoon wordt opgenomen. Ze hebben sinds gistermiddag problemen met de landarbeiders, zegt Patricia als ze eindelijk hijgend de hoorn in de hand heeft.

Uit angst dat de baas vandaag vertrekt, hebben de meer dan honderd landarbeiders de uitgang van de boerderij geblokkeerd. Zonder Henson is er geen werk, geen uitkering en geen leven. Dus blijft de poort vandaag op slot. Ook al gebiedt de wet dat de Hensons net als 2.900 andere blanke boeren om middernacht hun huis uit moeten.

Voor zestig procent van de blanke grondbezitters in Zimbabwe is het vanaf vandaag niet langer legaal om thuis te blijven. Een wetswijziging die op 10 mei van kracht werd, bepaalde dat de boeren binnen 90 dagen hun land moeten verlaten. Wie na vandaag niet is vertrokken wacht een fikse geldboete of maximaal twee jaar gevangenisstraf. Ook voor 250.000 landarbeiders staat sinds middernacht de toekomst op losse schroeven.

De stemming onder de boeren van Zimbabwe is vanochtend gelaten, zo blijkt uit berichten van ter plaatse. De meesten blijven zitten waar ze zitten. Naar schatting zeventig procent van de boeren die 45 dagen geleden het werk al hadden moeten neerleggen is doorgegaan met het bewerken van het land.

,,We moeten doorgaan, anders denken ze dat de boerderij voor het grijpen ligt'', zegt Anthony Menning die al meer dan een jaar met `oorlogsveteranen' op zijn land moet boeren. Pas als de klop op de deur komt, zal hij zijn koffers pakken. Niet eerder.

De politie liet gisteren weten geen plannen te hebben voor een grote schoonmaak. Ook het leger is nog nergens gesignaleerd. Angst is er alleen voor de jeugdmilities en oorlogsveteranen die de afgelopen twee jaar dood en verderf hebben gezaaid op boerderijen.

Uit angst voor geweld na de toespraken in verband met een feestdag morgen zijn enkele honderden blanken voor een paar dagen uitgeweken naar de grote stad. Een weekendje Harare is op het moment veiliger dan het platteland.

President Mugabe is vastbesloten de blanke boeren met wortel en tak uit te roeien. ,,Het landhervormingsprogramma is bijna afgerond'', liet hij deze week vanuit Singapore weten. Vijfennegentig procent van de boerderijen in blanke handen is de afgelopen twee jaar aangewezen voor onteigening. Volgens de ZANU-PF regering is het de enige manier om de Zimbabweaanse geschiedenis van kolonialisme recht te zetten.

Nadat de eerste Britten rond 1890 de vruchtbare landbouwgrond in Zimbabwe ontdekt hadden, werden duizenden zwarte keuterboeren van hun land gedreven. Ze kregen zogeheten tribal trust lands toegewezen, waar ze door overbevolking met moeite konden overleven. Land was een van de belangrijkste drijfveren voor de bevrijdingsstrijd tegen de blanken die in 1980 tot de onafhankelijkheid van Zimbabwe leidde.

Tien jaar lang liet de ZANU-PF-regering van Robert Mugabe de boeren met rust, precies zoals was afgesproken met de Britse regering in 1980. Ook na 1990 boerden de boeren tamelijk ongestoord voort. Eind jaren negentig was 70 procent van het boerenland nog steeds in blanke handen.

Tot Mugabe in de gaten kreeg dat zijn macht tanende was. Een referendum over een grondwetswijziging in januari 2000 waarschuwde hem daarvoor. Toen begreep hij dat het hek van de dam moest. Een zondebok had hij snel gevonden. Tientallen boeren en landarbeiders zijn sindsdien vermoord en in elkaar geslagen, honderden van hun land gedreven.

De oppositie en actiegroepen hebben de landonteigeningen vaak een maskerade genoemd voor Mugabe om aan de macht te blijven. Door landloze Zimbabweanen het land van blanke boeren aan te bieden, gratis en voor niets, zou president Mugabe zijn herverkiezing afgelopen maart hebben veiliggesteld.

Maar de landonteigeningen zijn ook sinds maart onverminderd voort gegaan. Mugabe maakt zich nu op voor zijn grande finale. Voor de verkiezingen liet hij weten pas te willen terug treden als de landhervormingen zijn afgerond. Met de nieuwe wet in handen die zestig procent van de blanke grondbezitters het werken onmogelijk maakt, kan hij een heel eind komen.

De vraag is of Mugabe de onteigening van de boeren durft door te drijven. Zimbabwe staat aan de vooravond van een voedselcrisis die volgens hulporganisaties nog voor het einde van het jaar de helft van de Zimbabweanen in problemen zal brengen. Als hij nu de uitzetting van 2.900 boeren doorzet, bespoedigt hij niet alleen de vernietiging van de binnenlandse voedselproductie maar ook de afbrokkeling van zijn populariteit op het platteland. Liefde gaat ook in Zimbabwe door de maag.