Brazilië voor even uit de brand

Het IMF heeft met een krediet van 30 miljard dollar een Braziliaanse schuldencrisis voorlopig kunnen voorkomen. De rust is even terug, maar voor hoe lang?

De executie was bijna al uitgevoerd, terwijl het vonnis op basis van feiten nog moest worden geveld. Brazilië is de afgelopen maanden het vertrouwen kwijtgeraakt van de financiële markten. Investeerders liepen daarbij vooruit op het mogelijke aantreden in oktober van een van de twee linkse presidentskandidaten. Luiz Inácio Lula da Silva van Partido dos Trabalhadores en de kandidaat voor drie centrumlinkse partijen, Ciro Gomes, zouden het niet zo nauw nemen met het aflossen van schulden van het land indien zij aan de macht komen, luidde de analyse.

Het nieuws van gisteren dat het IMF een extra krediet verstrekt van 30 miljard dollar, heeft de financiële markten voorlopig even gerustgesteld. Maar niemand weet voor hoe lang. Het wantrouwen is nu niet meteen verdwenen, zegt analist M. Kemna, Latijns-Amerikaspecialist van Robeco. Veel zal volgens haar afhangen van de uitkomst van de verkiezingen in oktober en de houding van de nieuwe president. ,,Je ziet nu dat de markten gematigd positief reageren. Dat kan zo weer omslaan.''

Met het steunpakket wil het IMF voorkomen dat de grootste economie van Latijns Amerika in een schuldencrisis belandt en het hele continent meesleurt. Eerder deze week kreeg buurland Uruguay al een lening van 1,5 miljard dollar om te voorkomen dat zijn bankensector in elkaar stort. Uruguay voelt de pijn van de crisis in Argentinië, het land dat sinds december zijn schulden niet meer afbetaalt.

Onder nadrukkelijke regie van de financiële markten was Brazilië hard op weg dezelfde richting in te slaan als Argentinië. De koers van de real is, voordat de hulp van het IMF bekend werd, in drie maanden tijd zo'n 20 procent gedaald. Ook de schuldpapieren van de overheid waren fors afgewaardeerd. Het aflossen en aangaan van leningen in dollars was daardoor, voor overheid en bedrijfsleven, nog duurder geworden. Voor nieuwe kredieten moesten steeds hogere rentes worden betaald. Het is een dynamiek die zonder de hulp van het IMF op korte termijn tot een heuse default, uitstel van betaling, had kunnen leiden.

Eind juni bedroeg de dollarschuld van Brazilië 214 miljard dollar, waarvan 94 miljard staatsschuld. De rest is bedrijfsschuld. Daarnaast is er ook 368 miljard real aan binnenlandse schuld. De meerderheid daarvan is overheidsschuld waarvan een deel bovendien gekoppeld is aan de dollar.

Braziliaanse ondernemingen voelen een daling van de real direct in hun kas. Zij houden minder over omdat zij meer kwijt zijn aan het aflossen van hun schulden. De toegenomen vraag naar dollars van het bedrijfsleven om zijn leningen af te lossen, zet nog eens extra druk op de real.

Het is op dit moment voor de Braziliaanse zakenman bovendien lastig om weer een nieuw krediet los te peuteren bij een bank. Veel buitenlandse financiële instellingen proberen nu hun blootstelling aan het Latijns-Amerikaanse land te minimaliseren. Een handelskrediet (looptijd tot een jaar) laten `doorrollen' (verlengen) is er nu al niet meer bij voor veel bedrijven. Er stond eind juni voor zo'n 16,7 miljard uit aan handelskredieten – voor de financiering van export en import. De helft daarvan is volgens financiële analisten al niet meer doorgerold.

Te veel internationale banken hebben de laatste tijd te vaak verliezen moeten nemen op hun kredietportefeuilles. De debacles van bedrijven als Enron en Worldcom, de leningen aan het vrijwel failliete Argentinië. Banken als Banco Santander Central Hispano en Citigroup hebben hun voorzieningen voor Argentinië tot ongekende hoogtes moeten opvoeren. Niemand heeft zin om straks ook in Brazilië een uitglijder te maken. Zo bedroeg de blootstelling van de Nederlandse banken aan Brazilië eind maart ruim 15,6 miljard dollar, volgens cijfers van de Bank voor Internationale Betalingen.

Toch is de reactie van de financiële markten niet rationeel, zegt Kemna van Robeco. Brazilië staat er volgens haar beter voor dan Argentinië, dat zichzelf tien jaar lang uit de markt prijsde door de één-op-één koppeling aan de dollar. De huidige regering in Brazilië liet de munt in 1999 al zweven. Anders dan Argentinië heeft Brazilië zelfs een primair begrotingsoverschot van 3,5 procent (vóór betalingen van rente). ,,Indien de verkiezingen goed aflopen voor de huidige regering kan dat het land een zeer positieve stimulans geven.''

Onder het bewind van president Fernando Henrique Cardoso is wetgeving ingevoerd in Brazilië, waardoor lokale overheden, van gemeente tot provincie, zich nauwgezet moeten houden aan een strakke begrotingsdiscipline. Om in Argentinië bezuinigingen er doorheen te krijgen moet interim-president Duhalde voortdurend om de tafel met de armlastige, maar machtige provincies.

Of Brazilië na oktober een heuse schuldencrisis kan weten te vermijden, hangt vooral af van het beleid van de nieuwgekozen president. Een meevaller voor investeerders: de president van Brazilië kan niet zo maar overgaan op uitstel van betaling. Daarvoor is een meerderheid in het Congres nodig, en geen enkele partij heeft die.

www.nrc.nl: dossier Latino-crisis