Aegon predikte valse veiligheid

Verzekeraar Aegon heeft zich verkeken op de eigen kwetsbaarheid voor een slecht beursklimaat. De bestuurders kijken nu machteloos naar de beurskoers. Die duidt op een buitenspelpositie voor Aegon.

Niemand houdt van rampspoed, gelukkig bestaan er verzekeringen voor. Bij Aegon treft de rampspoed de verzekeraar zelf: de grootste winstdaling uit zijn geschiedenis. Maar let op: zonder de slechte beurs, zo benadrukte bestuursvoorzitter Don Shepard, die een kwartaal geleden Kees Storm opvolgde, zou het bedrijf prima op koers hebben gelegen.

Het is waar. Net zo waar als de natgeregende vakantieganger die zegt dat hij zonder de buien droog was gebleven en dan een fantastische vakantie zou hebben gehad.

Aegon, jarenlang gevierd als een recessiebestendige snelgroeiende onderneming, zag de winst in het tweede kwartaal met 77 procent dalen door een ,,ongehoord negatieve ontwikkeling van de financiële markten''. Drie weken geleden kwam de waarschuwing: het resultaat zal dit jaar niet gelijk blijven, maar 30 tot 35 procent dalen. Op de beurs verloor het aandeel Aegon binnen twee dagen ruim een kwart van zijn waarde.

De markt was niet zonder reden geschokt. Aegon geeft iedere keer in zijn jaarverslag een `gevoeligheidsanalyse' die aangeeft wat voor effect grote rente-, valuta- en beursveranderingen op de winst en het vermogen van Aegon hebben. Een daling van de aandelenmarkt met 15 procent zou Aegons winst met maximaal 5 procent naar beneden trekken, terwijl een 15-procentsdaling van de dollar Aegons winst met ongeveer 11 procent zou aantasten.

Maar de gevolgen bleken onderschat te zijn. De koersval en de dollardaling blijken het bedrijf meer schade te berokkenen. Aegons model zag een aantal risico's over het hoofd.

Het begint met de beurskrach zelf. ,,Niemand heeft gedacht dat dit soort dingen gebeuren konden. Vorig jaar dacht de hele wereld dat de bear market na 2001 voorbij zou zijn'', stelde financieel directeur Jos Streppel gistermiddag bij de publicatie van de winst. Hij benadrukte dat de gevoeligheidsanalyse een `statisch' model is. En de wereld is dat niet.

Bovendien treft de beursmalaise Aegon in meer activiteiten dan voorzien. De eenmalige kosten die gemaakt worden bij het verkopen van een polis – bijvoorbeeld betaalde afsluitprovisies aan tussenpersonen die verzekeringen verkopen – zet Aegon altijd als investering op de balans. Aegon rekent de kosten aan een langere periode toe. Deze spreiding van de kosten is afhankelijk van de te verwachten winst op een verzekeringscontract. De beursdalingen zorgen er nu voor dat eerder afgesloten polissen minder lucratief blijken te zijn. En dat dwingt dit kwartaal tot een extra afschrijving op de poliskosten. Eenmalige last: 318 miljoen euro. Nooit eerder schonk Aegon op een persconferentie zoveel aandacht aan de systematiek die achter de poliskosten schuilt. In het verleden profiteerde het bedrijf stilletjes met zijn poliskosten van de goede beurs. Maar, zegt Streppel, dat was ,,heel weinig, want Aegon is een conservatieve verzekeraar''.

Niet alleen de poliskosten ontbraken in Aegons risicomodel. De belegde gelden van sommige polissen met een gegarandeerde uitkering, bijvoorbeeld overlijdensverzekeringen, dreigen onder het bedrag van eventuele uitkering te duiken. Eenmalige last: 171 miljoen. Ofwel, 488 miljoen euro beursgerelateerde beleggingsschade ontbreekt in Aegons gevoeligheidsanalyse.

Aegon mag zich in zijn modellen baseren op rendementsgegevens sinds 1820, één beursschok is voldoende om de fundamenten van Aegons verzekeringstabellen op losse schroeven te zetten. Het gaat hier om het hart van het verzekeringsvak: de handel van een verzekeraar draait om het taxeren van risico's en het inschatten van rendementen. Juist in deze kernactiviteit gaf Aegon zijn beleggers een onbetrouwbaar gebleken houvast.

Wat ging er wel goed het afgelopen kwartaal? Niet de winstontwikkeling, niet het risicobeheer, maar wel de omvang van het aantal gestorte premies. Die stegen met 15 procent tot 8,8 miljard. In Amerika namen de stortingen op sommige koopsompolissen zelfs met 74 procent toe. Enige nadeel is dat op deze polissen verlies wordt gemaakt.

In de Verenigde Staten zag Aegon zijn winst het hardst kelderen. Mede door slecht inbare leningen aan bedrijven als Worldcom en Adelphia – waarvan enkele bestuurders onlangs in de boeien zijn geslagen op verdenking van boekhoudfraude – daalde de winst in Amerika met 92 procent. Nederland (winsthalvering) is, net als vijf jaar geleden, weer de grootste winstmaker, dan de relatief kleine Britse divisie en de Verenigde Staten komen achterop.

Voormalig topman Kees Storm is niet zonder reden opgevolgd door een Amerikaan. Vorig jaar kwam tweederde van Aegons winst uit de Verenigde Staten. De sterke Amerikaanse aanwezigheid is bereikt door een lange reeks overnames. De ooit zo soepel draaiende overnamemachine werd gestookt op de hooggewaardeerde aandelen van Aegon. Die waren het betaalmiddel. De veel lagere beurskoers gaat hand in hand met een verslechtering van Aegons koopkracht. ,,Op dit moment zullen geen aandelen worden uitgegeven. Daarvoor is de beurskoers te laag'', stelt Shepard. Voor de verzekeringsdivisie van Sony is Aegon niet in de race, zo laat het bedrijf doorschemeren. Shepard: ,,Als iets goedkoop is, heb je meestal zelf geen geld.'' Slim onderhandelingsspel? Eerder een erkenning van Aegons nieuwe realiteit: op deze beurs staat Aegon voorlopig buitenspel.