Condensstrepen in de lucht hebben invloed op temperatuur

Het totale vliegverbod dat direct na de aanslagen van 11 september vorig jaar boven de Verenigde Staten werd ingesteld, had een meetbaar effect op de luchttemperatuur. In de drie dagen dat het verbod duurde ontbraken de typische condensstrepen die veel straalvliegtuigen langs de hemel trekken. Dat leidde tot beduidend grotere verschillen tussen dag- en nachttemperaturen.

Het tijdschrift Nature meldt dit in een korte notitie. De Amerikaanse onderzoeker David Travis berekende met collega's het gemiddelde verschil tussen de dagelijkse maximum en nachtelijke minimum temperatuur zoals dat door vierduizend Amerikaanse weerstations is geregistreerd voor de periode 1971 tot 2000. In de drie dagen voor en drie dagen na het vliegverbod lag het verschil tussen maximum en minimum in de VS (door de toevallige meteorologische condities) wat lager dan gemiddeld. Maar tijdens het vliegverbod, toen de condensstrepen (contrails) ontbraken, was het verschil juist meer dan een graad Celsius groter dan normaal. De condensstrepen, en de fijne hoge cirrus-bewolking die er vaak uit ontstaat, kunnen de instraling van de zon en – vooral – de uitstraling van de aarde verkleinen.

De onderzoekers beschouwen de meting als de eerste empirische aanwijzing dat de condensstrepen een beduidende invloed hebben op het klimaat. Daarvan wordt overigens al geruime tijd op meer theoretische grond uitgegaan, zoals is samengevat in het IPCC-rapport Aviation and the global atmosphere (www.ipcc.ch) dat eind 1999 verscheen. Het IPCC is het VN-orgaan voor analyse van klimaatverandering. Het rapport gaat er op grond van modelberekeningen vanuit dat de huidige hoeveelheid contrails op jaarbasis en voor de aarde als geheel een flink opwarmend effect heeft. Het rapport ging niet in op het verschil tussen dag- en nachttemperatuur waarop deze week de aandacht valt.

Uit satellietopnames blijkt dat gemiddeld over het jaar in 1992 zo'n 0,1 procent van het aardopervlak schuil ging onder contrails. In 2050 zal dat zijn opgelopen tot 0,5 procent. De toekomstige brandstofzuinige vliegtuigen, die een lagere uitlaattemperatuur krijgen, zullen naar verhouding extra veel contrails produceren.