Roddelpotje over het beest

Ter gelegenheid van de 20ste sterfdag van Rainer Werner Fassbinder (31 mei 1945 - 10 juni 1982) konden de afgelopen weken veel van zijn films (23 voor de bioscoop, plus twaalf voor de televisie, in dertien jaar) via de kabel bekeken worden. De Nederlandse publieke televisie beperkt zich tot de uitzending in Het uur van de wolf van een documentaire uit 2000: Für mich gab's nur noch Fassbinder: Die glücklichen Opfer des Rainer Werner F. van Rosa von Praunheim, onder de iets te kort door de bocht geformuleerde titel De vrouwen van Fassbinder.

Het is een hele prestatie: een documentaire van anderhalf uur over de meest invloedrijke Duitse filmmaker van de tweede helft van de twintigste eeuw, waarin geen seconde van zijn werk te zien valt. Rosa von Praunheim (pseudoniem van Holger Mischwitzky) heeft dan ook een zeer specifieke invalshoek gekozen: de vraag waarom de vrouwen en de mannen in Fassbinders entourage zich constant door hem lieten vernederen, en toch van hem bleven houden. François Ozons film Gouttes d'eau sur pierres brûlantes (naar een stuk van Fassbinder) ontsluiert meer van dit sadomasochistische raadsel dan Von Praunheims gezellige roddelpotje. Het sluit aan bij thema's die Rosa eerder in zijn films aansneed: necrofiele aandacht voor stokoude malle dametjes en een catalogus van valse nichten uit de Berlijnse underground.

Het procédé is simpel: Von Praunheim zoekt Hanna Schygulla of Eva Mattes of de door een beroerte getroffen componist Peer Raben thuis op, stelt ze de vraag wanneer ze RWF voor het eerst ontmoetten, of ze `het' met hem deden, in aanwezigheid van wie, en met wie hij ze bedroog. Twee van hen krijgt hij aan het huilen (wijlen Barbara Valentin en de afstandelijke cameraman Michael Ballhaus), er wordt twee keer een graf bezocht (van Fassbinder en van Armin Meier, een van RWF's jonge minnaars).

Hoe groter de geest, hoe groter het beest, lijkt de niet bijster originele stelling te luiden. Waarom Fassbinder hen om zijn vinger wond, waar zijn liefdeshonger vandaan kwam, aan die vraag komt de amateuristisch gestructureerde film niet toe. Hij was niet biseksueel, wordt stellig beweerd, de vrouwen dienden slechts als rookgordijn. Nu weten we nog niet wie hem de fatale overdosis bezorgde: acteur Harry Bär, zegt Ursula Strätz; ,,ik niet'', zegt Bär, ,,maar ik weet wie het wel was.'' Zucht.

Het uur van de wolf: Fassbinder und seine Frauen, NPS, Ned.3, 19.57-21.30u.