Bosnië is centrum vrouwenhandel

De handel in vrouwen tiert welig in Bosnië. Het is een land van oorspong, het is een doorvoerland en het is eindbestemming voor vrouwen die van elders komen en eindigen in Bosnische bordelen.

Ze noemen zich Olga, Tanja of Greta, makkelijke tweelettergrepige namen. Een paar uur geleden dansten ze nog in bar Rocky, op hoge laklaarzen en in zwarte strings. Nu zitten ze beteuterd met een trainingsjack over hun ondergoed op het politiebureau van Travnik, in het noorden van Bosnië.

De politie heeft vanavond een inval gedaan in de bar. De eigenaar, een vechtersbaas met de bijnaam Rocky, wordt ervan verdacht de vrouwen te hebben gekocht. Hij zou de vrouwen vervolgens hebben gedwongen seks te hebben met de bezoekers van het café. Die bezoeken hen in kamertjes boven de bar; betonnen hokjes met een bed, wastafel en een klok.

De Balkan is een belangrijke schakel in de internationale vrouwenhandel. De meisjes en vrouwen blijven gemiddeld anderhalf jaar in Zuidoost-Europa. Daarna worden ze naar hun eindbestemming gesmokkeld: seksclubs in Italië, in Duitsland of in Nederland.

Balkanlanden hebben hun eigen `specialiteit'. Bulgarije heeft zich in rap tempo ontwikkeld tot het centrum van de porno-industrie. Kosovo is een grote afnemer. Zo'n veertigduizend buitenlandse militairen zijn in Kosovo gestationeerd; (gedwongen) prostitutie volgt dan vanzelf. Servië is een belangrijk doorvoerland. De vrouwen steken vanuit Roemenië de Donau over of komen via Hongarije. Vervolgens worden ze naar Bosnië en Kosovo gesmokkeld.

Bosnië is een land van oorsprong; steeds vaker worden ontvoerde Bosnische meisjes aangetroffen in clubs in Amsterdam en Londen. Bosnië is ook een doorvoerland; de vrouwen gaan over poreuze grenzen naar Kroatië en verder, naar West-Europa. En Bosnië is ook een eindbestemming. Door de aanwezigheid van duizenden buitenlandse militairen, diplomaten en hulpverleners zijn de bordelen uit de grond geschoten. Laatst trof de politie bij een inval vier Sloveense diplomaten aan.

Wereldwijd worden circa 700.000 vrouwen en kinderen verhandeld. Meestal worden de vrouwen onder valse voorwendsels meegelokt en tegen hun wil aan het werk gezet in de seksindustrie. Bosnië telt op dit moment naar schatting zevenduizend slachtoffers van vrouwenhandel, al zijn de vrouwen er vaak illegaal en laten illegalen zich niet tellen.

De slachtoffers komen voornamelijk uit Moldavië, Oekraïne, Roemenië en Rusland. Olga komt uit Moldavië, Tanja en Greta komen uit Oekraïne. Ze dachten in Bosnië een baan te krijgen als huishoudster of barkeepster. Nu zijn ze in Bosnië en kunnen ze geen kant op. Rocky, die hun paspoorten heeft ingenomen, sluit hen na werktijd op.

Hulpverleners omschrijven vrouwenhandel als `blanke slavernij'. In Bosnië vindt ze plaats onder de neus van de internationale gemeenschap. De VN-politie heeft slechts een beperkt mandaat. Ze monitort de lokale politie tijdens invallen in bordelen en stripteasebars, maar ze mag niet zelfstandig ingrijpen. De VN-politie klaagt dan ook steen en been, vooral over de corruptie onder de Bosnische politie. ,,Negen van de tien keer worden we verlinkt'', zegt een Ierse politieman. ,,Als we een bar binnenvallen, zijn de meisjes en de bezoekers verdwenen en speelt de eigenaar de vermoorde onschuld.'' [Vervolg BOSNIË: pagina 5]

BOSNIË

Vrouwenhandel blijft doorgaans onbestraft

[Vervolg van pagina 1] Marechaussee Geert Lutjebroek, voor enkele maanden `uitgeleend' aan Bosnië, begrijpt het wel. ,,Het bestuur van Bosnië is een rotzooi. Sommige agenten hebben al maanden geen salaris ontvangen. Als een bareigenaar dan driehonderd mark aanbiedt om hem in te lichten over een op handen zijnde inval, zegt zo'n agent geen nee.''

De corruptie vreet verder. In het afgelopen jaar viel de politie 538 bordelen binnen. In totaal werden 58 vrouwenhandelaren en bordeeleigenaren veroordeeld – maar slechts tien van hen belandden in de gevangenis. De rest tekende hoger beroep aan of vond een manier om uit de cel te blijven. Ze kochten bijvoorbeeld de plaatselijke politie om.

De hoogste celstraf was tweeënhalf jaar; die werd twee keer uitgedeeld. Vaker kregen de veroordeelden zes of acht maanden gevangenis, een straf die ook nog eens regelmatig werd omgezet in een geldboete of een soort taakstraf. Dan verlieten de vrouwenhandelaren en exploitanten na het betalen van vijfhonderd euro de rechtbank. In Nederland is de maximumstraf voor vrouwenhandel tien jaar.

Vaak ook werden de handelaren niet eens opgepakt voor seksuele uitbuiting. Nachtclubeigenaar Rocky bijvoorbeeld is gearresteerd voor illegaal wapenbezit; achter de bar lag een pistool, in zijn huis lag een geweer en op zijn blinkend witte Mercedes zaten valse nummerplaten. Maar Rocky is in eerste instantie niet opgepakt omdat hij de aanwezige vrouwen tot prostitutie zou hebben gedwongen.

Dat de vrouwen vaak niet willen of durven te getuigen, maakt een veroordeling niet eenvoudiger. Ook Olga, Tanja, Greta en twee andere meisjes die zijn aangetroffen in bar Rocky, houden vanavond vol niet tot seks te zijn gedwongen. ,,Wij gaan niet met de klanten naar bed. Wij dansen alleen'', verklaart Tanja.

Marechaussee Lutjebroek en zijn collega's gruwelen van de ondoorzichtigheid van de politie- en rechterlijke macht in Bosnië. De mannen maken deel uit van de zogenaamde STOP-teams, een internationale politie-eenheid die een jaar geleden werd opgericht om slachtoffers van vrouwenhandel in Bosnië te helpen.

Criminele organisaties zijn er te over op de Balkan. De verhandelde vrouwen geven genoeg aanwijzingen. Moldavische meisjes verhalen van een doorwaadbare plaats in de rivier Prut, op de grens tussen Moldavië en Roemenië. Ze reppen ook, samen met Roemeense en Oekraïense vrouwen, van een `doorgangshuis' in Belgrado. Meer dan vijftig vrouwen hebben tegenover de politie verklaard te zijn opgesloten in dezelfde flat in de Servische hoofdstad Belgrado alvorens ze naar Bosnië werden gesmokkeld. Allen beschrijven dezelfde meubels.

Maar de VN-politie in Bosnië mag de zaak niet onderzoeken ze mag niet eens samenwerken met de Servische politie. Een gemiste kans, meent marechaussee Lutjebroek. ,,We zien en weten veel. En we kunnen er niets mee.''

Eerste deel van een reeks van twee over vrouwenhandel in Bosnië.