Slachtoffer en beul in een

Het zou het begin van een Star Wars-film kunnen zijn: een blikken stem uit een luidspreker, het zoemend aanklikken van het licht en de aanwezigheid van een streng kijkende man in zwart nauwsluitend pak: de slechterik Darth Vader zonder helm. De man praat ook wreed: hij vraagt een ondergeschikte of de marteling geslaagd is, of het gelukt is een bekentenis af te dwingen. Als de ondergeschikte antwoordt wel pijn, maar geen woorden te hebben losgekregen, wordt hij op zijn beurt weggeleid om gefolterd te worden. Het maakt niet uit tot wat, zo lijkt het, als er maar bekend wordt. Keer op keer herhaalt zich het tafereel, klikken de lichten aan en wordt opnieuw een man weggevoerd. De ondergeschikten blijken allemaal dezelfde persoon, wat de sfeer nog onheilspellender maakt: een man brengt zichzelf naar de beulskamer. Hij is slachtoffer en dader in een.

What Where is echter geen sciencefiction film, maar een bewerking van een kort theaterdrama van Samuel Beckett, geschreven in 1983. Anders dan bij de meeste Beckett stukken is er dit keer geen voorgeschreven scenografie, zodat de Ierse regisseur Damien O'Donnell zelf kon kiezen waar hij dit sinistere drama laat plaatsvinden. O'Donnell werd bekend met de gelauwerde film East is East, die in 1999 een prijs voor de beste Britse film won en bovendien de Prix Media Award 2000 in de wacht sleepte. Voor de omgeving van What Where koos de regisseur voor een immense bibliotheek, om aan te geven dat de man in het zwart alle macht in handen heeft. Niet de meest originele metafoor en bovendien een vaak gebruikt toneeldecor. Toch weet O'Donnell door de onwerkelijke belichting en de wisselende camerastandpunten het drama boven een theaterverfilming te doen uitstijgen. Zijn close-ups werken het beste: van de bediende, met eerst een zelfingenomen vieze grijns op de mondhoeken, die vervormt tot een angstige grimas als het oordeel klinkt. Of de blik van de meester; kalm, intelligent, onaangedaan.

Lente, zomer, herfst en winter gaan voorbij en telkens keert een nieuwe beul terug om geslachtofferd te worden. Zegt Beckett daarmee dat de wereld nooit verandert? Dat de mens zichzelf tormenteert op zoek naar antwoorden die er in feite niet toe doen? Het laatste woord is aan de man met macht: ,,Time passes. That is all. Make sense who may. I switch off.''

Beckett on film: What Where (1983), NPS/VPRO, Ned.3, 23.23-23.40u.