Ruimteschip `Honger'

De aarde roteert met een snelheid van ongeveer honderdachtduizend kilometer per uur in een baan rond de zon. Een massief ruimteschip dat ruim zes miljard mensen met zich meedraagt. Onder die zes miljard bevinden zich jaarlijks achthonderd miljoen hongerende mensen waaronder driehonderd miljoen kinderen. Per dag sterven er vierentwintig duizend mensen de hongerdood, zo staat te lezen in het Address by United Nations Secretary-General Kofi Annan to the World Food Summit van afgelopen juni. Dat maakt 8.760.000 hongerdoden per jaar.

Van de mensen die voedsel genoeg hebben zijn er zoveel bezig met het zoeken naar de bron van de eeuwige jeugd dat zij een anti-verouderingsmiddelen-industrie op gang hebben gebracht die om vele miljarden draait. De middelen werken niet en zijn, anders dan de begeleidende marketingpraatjes suggereren, niet gebaseerd op serieus wetenschappelijk onderzoek. Dit betekent niet dat er geen wetenschappelijk onderzoek naar de mogelijkheid om het verouderingsproces te stoppen of te vertragen wordt gedaan. In Scientific American van afgelopen juli worden de meest recente bevindingen van het onderzoek naar de zogenaamde anti-aging pil uitgebreid besproken.

Uit onderzoek op dieren blijkt dat de sleutel tot een langere jeugd en een langer gezond leven, met alle daarbij behorende voordelen vooral gezocht moet worden in een dieet dat minstens dertig procent minder calorieën heeft dan de welvarende mens gewoonlijk inneemt. Van ongeveer 2.500 calorieën naar 1.750 per dag. Het probleem is dat vrijwel niemand die niet te maken heeft met voedseltekort, een dergelijke manier van leven volhoudt. Wetenschappers doen er daarom alles aan een pil te ontwikkelen die de fysiologische effecten van een caloriearm dieet nabootst. Het lichaam wordt, simpel gezegd, om de tuin geleid, zodat de mens geen hongergevoel hoeft te hebben en kan eten wat hij wil.

De sleutel tot een lang jeugdig leven is dus de nabootsing van honger. Niet-kunstmatige honger leidt daarentegen tot de letterlijk smakeloze bekorting van het ellendige leven van driehonderd miljoen kinderen per jaar. Dat zijn de feiten. Op die feiten baseer ik mijn wereldbeeld. Ik verwijs daarbij niet naar God. Ik verschuil me niet achter een schepper. Ik verwijs eveneens niet naar `iets', zoals veel mensen die ook niet naar God verwijzen, doen.

De `iets-gelovers' op ruimteschip `Honger' duiden zichzelf niet zelden aan als spiritueel. ,,Ik ben een spiritueel mens'', zeggen ze of ,,ik laat mij voeden door mijn spiritualiteit''. Het woord spiritualiteit wordt uitgesproken op een toon waaruit blijkt dat men er zonder meer vanuit gaat dat iedereen weet wat het betekent en ook hoe belangrijk het is. En dat terwijl ik er geen idee van heb, wat er nou precies wordt bedoeld. Ik vraag het wel eens, maar doorgaans kijkt de spirituele medemens mij aan met een blik waaruit spreekt dat zij liever hebben dat ik mijn grootje in de maling neem. Soms ook lijken zij te denken dat ik ook een spiritueel mens ben en hen door mijn in deze context op eens diepzinnig lijkende vraag probeer te testen op het spirituele vlak. Uiteindelijk krijg ik nooit antwoord op mijn vraag maar misschien is het zo dat ik de vraag, volgens de spirituele mens, verkeerd stel.

Ik heb mijn toevlucht dus maar genomen tot literatuur over het onderwerp en kwam uit bij het artikel Opmerkingen over spiritualiteit van Otto Duintjer. Daarin staat te lezen ,,Als er nu eens een innerlijke weg blijkt te zijn naar de creatieve bron van alle culturen en tradities? Waar die weg wordt opgegaan, begint wat ik spiritualiteit zou noemen. Een weg die vanuit elke traditie kan worden ingeslagen.''

Een manier om die weg op te gaan is volgens Duintjer meditatie en zelfinkeer. Ons innerlijk bevat volgens hem namelijk ,,het oog van de naald'', ,,toegangspoort naar het Koninkrijk Gods, dat overal om ons heen aanwezig is en vaak veronachtzaamd blijkt [...]'' Onze werkelijkheid is, zoals de meeste filosofen het met elkaar eens zijn, volgens Duintjer een geïnterpreteerde, aangeleerde werkelijkheid. Spiritualiteit bestaat volgens de auteur uit ,,een poging die door cultuur en taal gevormde blik op de wereld te overstijgen ten einde iets wezenlijks nieuws te leren, tot oorspronkelijke creativiteit te komen en de wezenlijke verbondenheid van alle mensen en alle bewuste wezens te ervaren.''

Geen wonder dat ik het nooit begreep. De spirituelen onder ons hebben waarschijnlijk deze heelheid van al het levende ervaren in een meditatieve piekervaring. Ik niet. Ik ben er nooit toe gekomen om, zoals Duintjer het met een verwijzing naar Plato stelt, ,,de ik-gebonden begeerten naar veiligheid, genot en status te overstijgen'' of, nog steeds volgens de auteur, ,,datgene in mij te honoreren wat daar bovenuit gaat''. Er gaat bij mij, denk ik, niets bovenuit. De enige echte verbondenheid op deze wereld is de honger. Honger naar voedsel, honger naar eeuwige jeugd. Door in jezelf te zoeken en te wroeten vind je geen inzicht en geen uitweg. Alleen maar schijn. De werkelijkheid van ruimteschip `Honger' overtreft alle suggestie van het verhevene. En die werkelijkheid kan door geen sterveling, niet door God en niet door `iets' overstegen worden. Alleen, zo nu en dan, verdicht.

Gemengde gevoelens

In tijden van verzengende

hebzucht en grote noden

de doden liefdevol

van grafgeschenken voorzien.

Vergulde schuldigen

gekroond met pedante bloemenkrans

kijken niet op of om.

Verloren onschuld

van blakend rendement verzekerd

jaagt mensenkinderen

naar willekeur over de kling.

Schoonheid op de vlucht

voor eeuwig teniet gedaan.

De geur van wilde rozen

visioen van fluweelzachte prikkeling

say it in the blue moonlight

onder hoongelach uit het heelal geslin-

gerd.

De herinnering verdampt.