Kroongetuige zwakt zijn verhaal weer af

In Assen begon gisteren de rechtszaak tegen Richard K., verdacht van de moord op scholiere Andrea Luten in 1993. De belangrijkste getuige overtuigde niet.

Vier verdachten waren hem al voorgegaan, toen Richard K. drie maanden geleden plotseling werd opgepakt wegens de moord op Andrea Luten uit het Drentse dorpje Ruinen. Tot die tijd, bijna negen jaar, hadden de ouders van de toen 15-jarige scholiere met lege handen gestaan. De vraag of de 27-jarige Richard K. wel de moordenaar van hun dochter is, moet de komende weken worden beantwoord. Het openbaar ministerie in Assen meent dat de getuigenis van een kennis van K., de 22-jarige Emile Zanting, voldoende bewijs zal leveren om het tot een veroordeling te laten komen.

Het is nog maar zeer de vraag of het zover zal komen, moeten ook Lammi en Roelof Luten gistermiddag hebben gedacht. Tijdens de eerste zittingsdag voor de rechtbank in Assen leek het eerder of kroongetuige Zanting, aan wie K. twee jaar geleden zou hebben toegegeven dat hij Andrea Luten had gewurgd, zelf in de beklaagdenbank terecht was gekomen. Zowel de rechtbank als de advocaat van K., mr. A. Moszkowicz, waarschuwde de getuige dat zijn verklaringen inconsistent waren, op het meinedige af.

Andrea Luten werd op 10 mei 1993 levenloos aangetroffen in de bossen bij Gijsselte, tussen Ruinen en Hoogeveen, waar zij op school zat. Zij was gewurgd, zo werd vastgesteld, maar niet seksueel misbruikt. Op basis van het politieonderzoek en talloze ondervragingen ook Richard K. werd in 1993 al gehoord – werden in de loop van de jaren vier verdachten aangehouden, van wie er één zelfs een bekentenis aflegde. De politie zag echter in geen van hen de dader. Het DNA van een haar die op het shirt van Andrea Luten was aangetroffen, kwam niet overeen met dat van de vier verdachten.

Dat technische bewijs ontbreekt ook bij de zaak tegen Richard K., die gisteren opnieuw zei dat hij ,,niet diegene'' is die Andrea Luten heeft vermoord. K., gekleed in een grijs t-shirt en een donkerblauwe spijkerbroek, hoorde de zaak tegen hem rustig aan en maakte af en toe een aantekening op een vel papier. Hij keek de vijf jaar jongere Zanting, die urenlang anderhalve meter van hem vandaan zat, niet aan.

Het openbaar ministerie leunt zwaar op de belastende verklaring die stratenmaker Zanting in mei aflegde over zijn kennis en buurtgenoot Richard K. Zanting ging begin 2000 bij K. op bezoek om een biertje te drinken en een actiefilm te kijken. Gaandeweg, mede onder invloed van het bier, veranderde de stemming en liet K. aan Zanting blijken dat hij met ,,een groot probleem'' rondliep, zegt Zanting. Het werd hem na veel vragen duidelijk dat het om een meisje ging en dat K. verliefd op haar was. K. gedroeg zich ,,raar'' en zei herhaaldelijk dat ,,hij iets had gedaan wat hij niet had gewild, wat helemaal niet kon'', dat hij ,,iemand iets had aangedaan'' en dat het ,,volledig uit de hand was gelopen'', zo verklaarde Zanting voor de rechter.

Zanting zei dat het hem intussen was gaan dagen en dat het vermoedelijk om de moord op Andrea Luten ging. Haar gewelddadige dood was, en is, voor het kleine Drentse dorp nog steeds uiterst geruchtmakend. Toen Zanting haar naam aan het eind van de avond liet vallen, werd K. ,,helemaal gek''. ,,Er is er nu één [dood, red.], het kunnen er ook twee worden!'', zou K. volgens Zanting hebben gedreigd, waarop hij het huis van K. ontvluchtte.

Voor de rechter verklaarde Zanting eerst dat K. ,,ja'' had geantwoord op zijn vraag of het hele verhaal soms draaide om Andrea Luten. Later op de zitting zei Zanting dat hij uit de ,,lichaamstaal'' en aan de blik in de ogen van K. kon opmaken dat het inderdaad om de moord op Andrea ging. Nadat K.'s raadsman Moszkowicz en de rechtbank Zanting hadden gewezen op de inconsistenties en mogelijke meineed verklaarde Zanting weer dat K. toch ,,ja'' had gezegd op zijn vraag.

Kort daarna had Zanting het hele verhaal verteld aan een telefoniste van het alarmnummer 112, maar die had hem niet geloofd, omdat hij volgens haar zo ,,dronken als een bolle'' was geweest na ,,zes à acht'' pilsjes op de bank bij K. Zelf zei Zanting dat hij volledig bij zijn positieven was geweest. Hoewel de telefoniste hem niet geloofde, hoorde ze hem een half uur aan. De volgende ochtend vertelde Zanting het verhaal van Richard K. aan zijn ouders, maar ook zij geloofden hem niet. Hij hield het verhaal vervolgens twee jaar stil, omdat hij vond dat hij zijn plicht gedaan had. De politie zou vanzelf wel bij hem komen na zijn melding bij 112, dacht hij.

Pas toen Pim Fortuyn was vermoord en de verdachte van die moord louter zweeg, ,,knapte er iets'' bij Zanting en herinnerde hij zichzelf eraan dat hij met een groot geheim rondliep. ,,Dat u na uw eerste telefoontje met 112 een dag wachtte voordat u opnieuw naar de politie ging, of drie of vijf dagen, kan ik me nog voorstellen'', merkte K.'s raadsman Moszkowicz op. ,,Maar bijna twee jaar is wel heel lang.'' Moszkowicz beschuldigde Zanting ervan dat hij een te groot deel van het verhaal zelf had ingevuld, zonder dat duidelijk was wat K. precies had gezegd. ,,Bij de politie verklaart u dit en op de zitting verklaart u dat. Wat moeten wij nu precies als waarheid aannemen?''

Maar niet alleen Zanting legde een vage getuigenverklaring af. Ook een andere getuige, G. Tijmes uit Fluitenberg, heeft de afgelopen jaren wisselende verklaringen afgelegd bij de politie. De vrouw meldde al een paar dagen na de dood van Andrea Luten tegenover de politie dat zij het fietsende meisje samen met een jongen op een bromfiets had gezien. In 2001 kreeg de vrouw een klassenfoto van de verdachte te zien. Zij herkende hem destijds niet als de bromfietser. Gisteren kreeg zij de foto opnieuw te zien en herkende hem wel meteen.

Als verklaring waarom ze dat vorig jaar niet al had gezien, gaf ze aan dat ze als veehouder destijds met haar hoofd bij de mond- en klauwzeercrisis zat. Ze voegde eraan toe dat ze in mei dit jaar de foto van K. in het televisieprogramma Vermist heeft gezien. Ook toen wist ze zeker dat hij de bromfietser was.

De zaak wordt vrijdag voortgezet. Ook volgende week worden nog verscheidene getuigen gehoord, van wie sommigen achter gesloten deuren, zoals de ouders van het vermoorde meisje. Advocaat Moszkowicz heeft meer dan dertig getuigen opgeroepen, onder wie ook een aantal politiemensen en rechercheurs.