`Geest van Mat' houdt LPF bezig

LPF-leider Herben is met vakantie, maar zijn positie staat ter discussie. ,,Knarsetandend zat ik te kijken naar het zwijgen van Mat Herben''

,,Je wilt altijd meer,'' zegt LPF-fractielid Fred Schonewille als hem wordt gevraagd of Mat Herben als politieke leider van de LPF de afgelopen maanden genoeg heeft bereikt. ,,Je wilt liever álles, maar dat lukt nooit.''

Sommige LPF-fractieleden zouden het graag even willen, maar het wil maar niet rustig worden rond hun partij, de grote en spectaculaire nieuwkomer in de Tweede Kamer. Juist nu politiek leider Mat Herben, na de bewogen periode van verkiezingen tot kabinetsformatie eindelijk even van een korte vakantie dacht te kunnen genieten, houdt de `geest van Mat' zijn partijgenoten nadrukkelijk bezig. Zijn leiderschap staat ter discussie, zo blijkt. Tenminste, verschillende fractieleden, onder wie fractiesecretaris Eerdmans, hebben de laatste dagen publiekelijk twijfel geuit of Herben wel de inspirerende, scherpe voorman kan zijn die zij graag willen.

Vice-fractievoorzitter Hoogendijk voelde zich genoodzaakt de sprekers tot stilte te manen, of althans tot respect. Hij hield een belrondje onder loslipige fractieleden en noemde het gisteren ,,absoluut ongepast''over Herben te spreken, ,,zolang die op vakantie is''. Sommige Kamerleden die er zelf even tussenuit zijn, zoals Gerard van As, laten inderdaad vanaf hun vakantieadres even niet over partijperikelen te willen praten. Maar de onvrede over Herben laat zich niet geheel wegdrukken. Aanleiding is vooral het laatste optreden van Herben in het Kamerdebat over de regeringsverklaring, anderhalve week geleden.

De fractie heeft dat als een pijnlijk dieptepunt ervaren, zegt fractienestor en jurist Jim Janssen van Raay vanuit Oslo, waar hij aanwezig is bij een proces. ,,Knarsetandend zat ik te kijken naar het zwijgen van Mat Herben. Hij was doodmoe, gewoon helemaal op''. Keer op keer viel de oppositie aan, maar de reactie bleef uit. Dat het mis ging, werd in de fractie gevoeld. Janssen van Raay zag zijn fractiegenoot Zvonar, ook niet direct een begenadigd spreker, naar de interruptiemicrofoon lopen om Herben bij te staan, maar hij werd ,,teruggefloten door andere fractieleden''. Op zeker moment hield Janssen van Raay het zelf ook niet meer uit, vertelt hij. ,,Ik ben naar de griffier gegaan en heb gevraagd of ik ook aan het debat mocht deelnemen. Maar dat ging niet. Herben was officieel onze woordvoerder, werd gezegd''.

Toch zijn het niet de ouderen, onder wie Janssen van Raay en Zvornar, die zich de meeste zorgen lijken te maken. Met name de jongere fractieleden, zegt men in LPF-kringen, worden gekweld door de vraag of ze verder kunnen met een zo zwak opererende Herben. Al tijdens de formatie-onderhandelingen van het kabinet gebeurde het dat Varela (27), Harry Wijnschenk (38), Joost Eerdmans (31) met ferme pas over het Binnenhof stapten om Herben in een cruciale fase te `steunen' in zijn besprekingen met Balkenende en Zalm.

Herben had daar niet om gevraagd, maar dat was nu juist het probleem, zo bleek. Eerdmans verklaarde de geste althans ter plekke met een parmantig: ,,Mat neemt de telefoon niet meer op. We hebben geen contact.''

Met vergelijkbare flair als Herben toen `steun' werd verleend, zeggen critici nu dat hun aanmerkingen op het optreden van Herben niet neerkomt op ,,zagen aan de stoelpoten.'' Op de vraag of de LPF-fractie van haar politiek leider tijdens debatten in de Tweede Kamer een scherpe opstelling wordt verwacht, zegt Kamerlid Schonewille (33): ,,We willen altijd de stevigste debater. En de vraag is wie dat dan is.'' Over Herben zegt hij dat die tijdens het debat over de regeringsverklaring niet voldeed niet in zijn rol als debater, maar dat is ,,voor iedereen wel duidelijk'', vindt Schonewille. En wat betekent eigenlijk zo'n uitspraak? ,,Bij andere politieke partijen,''zegt Schonewille, ,,is het misschien zo dat dan aan de leider wordt getwijfeld, maar niet ons,'' Trouwens: ,,Balkenende deed het toch ook slecht? En die hoeft toch ook niet weg?'' Bovendien. zeggen jongeren als Schonewille en Wijnschenk: ,,Herben is alleen primus inter pares. Dan is het logisch dat de `pares' af en toe ook wat zeggen.''

Daarmee wordt een patroon zichtbaar dat LPF-leden zelf graag aanmerken als nieuwe politiek in Fortuyniaanse termen: hun motto ,,zeggen wat je denkt'' komt in de praktijk nogal eens op scherpe uithalen naar elkaar, waarna het mes weer even makkelijk wordt begraven en de schone schijn der vriendschap weer heersen mag. Als vice-fractievoorzitter Hoogendijk mokkend afgezonderd zit te eten in de `kantine' van de Kamer, met zijn rug naar partijgenoten, betekent dat dan ook niets, bezweren LPF'ers. De LPF is niet de PvdA.

Toch verandert aan die onbekommerde houding langzaam wel het een en ander. Het is steeds minder ongewoon dat LPF-Kamerleden zeggen dat een `goede woordvoering' en betere onderlinge afstemming ,,veel commotie'' in de media zou voorkomen, zoals Schonewille het zegt. Onder meer daarin moet een informele midweek van de fractie eind deze maand verbetering brengen. Eventueel kan daar, zegt iedereen, ook de positie van Herben aan de orde komen, maar die staat absoluut niet op de agenda, verzekeren alle betrokkenen.

En dat klinkt alweer net als bij een `gewone' politieke partij.