Toenadering Brussel en Ankara lijkt nabij

Turkije heeft zaterdag een forse stap gezet op weg naar het lidmaatschap van de Europese Unie. Maar de weg is nog lang.

Het was een emotioneel debat. ,,Wat we hier doen is Öcalan en de terroristen vergiffenis schenken'', riep Mehmet Gül, afgevaardigde van de ultra-nationalistische MHP woedend toen het over afschaffing van de doodstraf ging. Güls woede had weinig effect: het hervormingspakket dat Turkije dichter bij de Europese Unie moet brengen, werd zaterdagochtend met overweldigende meerderheid aangenomen. En daarmee lijkt de afstand tussen Ankara en `Brussel' opeens een stuk kleiner geworden.

Met name voor de `Koerdische' kwestie is het hervormingspakket een doorbraak. Al jaren maant `Brussel' Ankara om de Koerden meer sociaal-culturele rechten te geven maar Turkije vreesde lange tijd dat dat alleen maar wind in de zeilen zou zijn van de Koerdisch-separatische PKK.

Dat het Turkse parlement zaterdag toch overstag is gegaan, bewijst hoe graag Turkije bij de Europese Unie wil. Het parlement heeft immers de mogelijkheid geopend dat televisiestations kunnen gaan uitzenden in het Koerdisch. Daarnaast mogen privé-scholen onderwijs in het Koerdisch gaan verzorgen.

Natuurlijk is er nog een `veiligheidsclausule' omdat dit alles volgens de Turkse grondwet de eenheid en soevereiniteit van Turkije niet in gevaar mag brengen. Mede daarom stellen Koerdische waarnemers dat eerst nog maar eens afgewacht moet worden hoe deze vrijheid in de praktijk uitwerkt. Desondanks heerst ook in Koerdische kring vooralsnog blijdschap.

Maar de hervormingen brengen Turkije ook op andere terreinen stukken vooruit. Zo wordt het veel gemakkelijker demonstraties te houden, mits deze 48 uur van te voren worden aangemeld. In het verleden hadden de autoriteiten de mogelijkheid om bijeenkomsten simpelweg te verbieden als de politieke kleur daarvan hun niet aanstond. Ook de vrijheid van meningsuiting krijgt een impuls. In het verleden kregen journalisten en schrijvers vaak een proces aan hun broek als ze iets onaardigs over bijvoorbeeld het leger of de `Turkse identiteit' hadden geschreven. Al die bepalingen in de wet worden geschrapt.

Ook het functioneren van de politie – net als het leger in Turkije volgens mensenrechtenactivisten een staat in de staat – wordt tegen het licht gehouden. En om `Europa' helemaal te plezieren nam het parlement ook nog een wet aan om mensensmokkelaars hard aan te pakken (veel van de illegale immigratie naar de Europese Unie loopt via Turkije).

Pikant aan het hervormingspakket is dat het aangenomen werd op een moment dat de Turkse regering demissionair was. Dat kon ook niet anders omdat de ultra-nationalistische MHP tegen het pakket is, maar veel politici zien het toch als een sterk argument om nu actie van `Brussel' te verlangen: wij zaten in een zware politieke crisis, zeggen zij, maar toch hebben wij gedaan wat `jullie' (de Europese Unie) wilden. Turkije eist nu van `Brussel' dat het op de Europese top in december een ferme datum geeft waarop de toetredingsonderhandelingen kunnen beginnen. `Europa, we komen eraan!', kopte het dagblad Milliyet al.

Of de EU die mening deelt, staat overigens nog zeer te bezien. De Commissie heeft inmiddels laten weten de hervormingen ,,positief'' te vinden. Maar ze wil het pakket eerst nog eens grondig bestuderen alvorens een definitief oordeel te vellen. Zelfs als dat oordeel positief is, heeft Turkije overigens alleen nog maar aan de zogeheten criteria van Kopenhagen voldaan. De eigenlijke onderhandelingen moeten dan nog volgen.

En zelfs in Turkije geven de meest opgetogen Euro-dromers toe dat het vele jaren kan duren voordat Turkije alle regelgeving van de Europese Unie heeft overgenomen. Turkije is immers een groot land van zo'n zeventig miljoen mensen en de informele manier waarop dingen in Turkije vaak worden geregeld, staat op gespannen voet met de waslijst van voorschriften uit `Brussel'.

Dat neemt niet weg dat toekomstige historici de nacht van vrijdag op zaterdag waarschijnlijk als een van de belangrijkste uit de geschiedenis van de Turkse Republiek zullen beschouwen. De laatste maanden begon het er immers steeds meer op te lijken dat het Turkse kandidaat-lidmaatschap van de Europese Unie op dood spoor zat. Binnen de regeringscoalitie was er immers geen overeenstemming over de hervormingen. Daarnaast dreigde de Turkse economie opnieuw weg te zakken in een poel van malaise, omdat de regering door de aanhoudende ziekte van de 77-jarige premier Ecevit stuurloos was geworden. Turkije leek zo definitief af te zakken naar de derde divisie van Europa.

Met het hervormingspakket is het land echter aan een nieuw hoofdstuk begonnen: de weg is nog lang, maar in het holst van de nacht heeft het Turkse parlement onverwachts een flinke stap vooruit gezet.