Schaken en melken in Den Bosch

In een gigantisch schaakbord speelt zich in Den Bosch een deel van het theaterfestival De Boulevard af. Buiten de stad staat een grote toren van strobalen waar een koe wordt gemolken.

De uit 's-Hertogenbosch afkomstige kunstenaar JCJ Vanderheyden (1928) kreeg in 2001 een overzichtstentoonstelling in het Amsterdams Stedelijk Museum. Hij liet een omvangrijke reeks kunstwerken zien, geïnspireerd door het eeuwenoude schaakbordpatroon. Ook voor het jaarlijkse kunst- en theaterfestival De Boulevard in Den Bosch ontwierp hij op het Festivalterrein een reusachtig schaakbord, vervaardigd van strak-glanzend kunststof en gespannen rondom een ijzeren stellage. Dit architectonische wonderobject lijkt, zeker in het donker, te zweven boven het terrein. Erachter verheffen zich het schip en de torens van de St. Jan Kathedraal.

Vanderheydens kunstwerk wordt 's avonds zachtrood, roze, blauw en groen verlicht. Deze sprookjeskleuren keren terug bij tal van video-installaties en theatertenten die deel uitmaken van de achttiende editie van De Boulevard. Jonge Brabantse kunstenaars laten zich nog altijd leiden door de macht van de videokunst, zoals blijkt uit de presentatie van hun nieuwste werk. Lange kokers van zwart fluweel zijn verbonden aan Vanderheydens kubus. De bezoeker moet diep bukken om naar binnen te kunnen kijken. Daar zijn videobeelden van matige kwaliteit en zeggingskracht te zien. Een eindeloos golvende oceaan bijvoorbeeld met drie Afrikaanse kinderen ervoor, spelend in het zand. De camera staat stil, er gebeurt niets. Een andere koker toont onophoudelijk opborrelende modder. Shockerend bedoeld is de koker vol kaalgeplukte kippen, met hun dunne kale nek opgehangen aan strak dichtgesnoerde koorden. Even is er een lichte huiver.

Het dierenbedrijf, maar dan grootser, is buiten de stad te zien in het natuurgebied Bossche Broek. Kunstenaar Robbert van der Horst brengt daar de performance Boer uit. Uit 50.000 kilo strobalen ontwierp hij een reusachtige toren, waar twee keer per dag, om half zeven en om half vijf, handmatig een koe wordt gemolken. Met dit oeroude ritueel verbindt Van der Horst videobeelden die het melken nauwgezet registreren. De toren ligt als een bunker van stro in het landschap. Voor festivalbezoekers zijn de installaties van Van der Horst bekend. Voor het Oerol Festival op Terschelling ontwierp hij bij Strandpaal 8 een gevoelige installatie. Meubilair uit het daar gevestigde Asielzoekerscentrum had hij met touwen langs de kustlijn vastgebonden. Elke keer met vloed werden keurig ingerichte woon- en slaapkamers door het water vernietigd, weggespoeld. Uit luidsprekers klonken de verhalen, dromen en angstige verwachtingen van de asielzoekers.

Op De Boulevard zijn meer getrouwe festivalartiesten te zien, zoals La Melis, Growing Up in Public en Vis à Vis. De Amsterdamse regisseuse Anke Boerstra maakte voor Oerol 2001 haar eerste locatievoorstelling Sil naar het boek Sil de Strandjutter. Voor De Boulevard bewerkt ze het sprookje Goudlokje en de drie beren met Dennis Költgen in de hoofdrol. Költgen vertolkt een zenuwachtig, druk en ook pesterig Goudlokje in een strakke kokerjurk. Ontroerend is de jonge beer die plots binnenkomt en Goudlokjes nieuwsgierigheid verknalt. Met een enkele hoofdbeweging drukt de levensgrote kinderknuffel verdriet of blijdschap uit. Het is een liefdevolle vertelling, vol theatrale middelen als een koelkast die ontploft en ijsschilfers rondstrooit.

De Boulevard programmeert jammergenoeg lang niet allemaal nieuwe stukken; de meeste zijn al eerder te zien geweest op ander festivals. Gelukkig wel nieuw en ook indrukwekkend is de installatie Strandlopers van Paul en Menno de Nooijer in de tuin van het Noordbrabants Museum. Aan de buitenkant staan Griekse beelden op een doek beschilderd; zwaar van steen, de mantel in draperieën, alle zonder hoofd. Als tegenbeeld fotografeerden vader en zoon De Nooijer een man, vrouw en kind die naakt zijn onder een zwarte jas. Hun gezicht is bedekt met zand en goudgeel uitgelicht. Het zijn standbeelden van eenzaamheid, de man, de vrouw en het kind. Hun naaktheid is onthutsend.

Theaterfestival De Boulevard, Den Bosch. Wundertoll, een sprookje voor volwassenen. Voormalige Congregatie St. Aloysius (IVO Mavo), St. Josephstraat. De Corridor, een installatie van JCJ Vanderheyden, Festivalterrein. Te zien t/m 11/8. Inl: 073-613 76 71 ofwww.festivalboulevard.nl