Vrijen en slapen met mannen in de jungle

Het verschil tussen een toerist en een cultureel antropoloog lijkt een open deur: de passagiers van een cruiseschip dat de Indonesische archipel bevaart, zijn slechts korte tijd geïnteresseerd in de eilandbewoners, net lang genoeg om een foto van hun peniskoker te maken. De 78-jarige New Yorkse antropoloog Tobias Schneebaum vaart mee om lezingen te houden en uitleg te geven, maar vooral om wat geld te verdienen.

Hij bewondert mensen uit `primitieve' culturen, en ging ze daarom bestuderen, leven tussen de Asmat op Nieuw Guinea en de Amarakaire in Peru. Met die laatsten overviel hij in 1955 een dorp van een andere stam en at het vlees van de slachtoffers. Bij elke lezing en in elke talkshow moet hij antwoord geven op de vraag hoe het smaakte. En nog steeds heeft hij last van nachtmerries, vooral wanneer een documentaire filmploeg hem overreedt terug te keren naar het Amazonegebied.

Een andere reden voor Schneebaum om tijdelijk in andere continenten te wonen, is zijn homoseksualiteit. Al in de jaren vijftig kon hij in de jungle vrijen en slapen met mannen, zonder dat dit maatschappelijke problemen opleverde. Hij zegt er eerlijk over: ,,Thuis sliep ik meestal alleen en werd ik lelijk gevonden. Bij de Asmat was dat heel anders.''

Dat soort participerend onderzoek kon op weinig genade rekenen voor het wetenschappelijke forum. Ook zou je kunnen zeggen dat Tobias een vroege sekstoerist was.

In de Amerikaanse documentaire Keep the River on Your Right, waarvoor regisseurs David en Laurie Gwen Shapiro in 2000 de speciale juryprijs van IDFA wonnen, worden ethische vragen slechts impliciet opgeworpen. Het is vooral een hommage aan een eerlijke, kwetsbare oude man die van zijn hart geen moordkuil maakte, of misschien juist wel. De rommelige, eclectische opzet van de film, die allerlei ongelijksoortig beeldmateriaal losjes door elkaar gooit, past goed bij de impressionistische benadering van het onderwerp. De oorspronkelijke, bij de televisieuitzending verzwegen ondertitel A Modern Cannibal Tale beloofde meer sensatie dan er in zit. Eerder is het een schalks portret van een charmeur en een gedachte-experiment, met voor de goede verstaander veel ironie.

Dokwerk: Keep the River on Your Right, VPRO, Ned.3, 20.33-22.00u.