Vertrouw geen vent, nooit

In februari 1977 vroeg de Tweede Kamer aan de regering welke wettelijke regelingen er in strijd waren met het beginsel van gelijkwaardigheid van man en vrouw, destijds een pijler van het emancipatiebeleid. Eind 1978 verscheen de gevraagde informatie in een rapport met de titel `Anders geregeld'. Daarin staan alle (wettelijke) bepalingen waarin onderscheid wordt gemaakt tussen mannen en vrouwen, en gehuwden en ongehuwden. Het is een lange opsomming van verschillen die nu ouderwets aandoet, omdat alle pijnpunten inmiddels zijn opgelost.

Man en vrouw zijn dus formeel gelijk. Ook financieel? Nee. Maar die ontkenning horen vrouwen niet graag. Soms omdat zij hun persoonlijke situatie goed geregeld hebben, vaak omdat ze geen heibel met hun partner willen, maar ook uit gemakzucht. Ze vinden het wel best dat hun man alle geldzaken regelt.

Het zijn veelal religies, levensovertuigingen en talrijke streek-, kring- en familietradities die mannen en vrouwen al van jongs af aan een rol opdringen. Nog steeds. Zij zorgt voor het huishoudgeld en alles wat er verband mee houdt. Hij houdt zich bezig met werken, (levens)verzekeringen, hypotheken, oudedagsvoorzieningen, belastingen en beleggen.

Door die zo natuurlijk lijkende rolverdeling kunnen vrouwen in de problemen komen bij het heengaan van de (hoofd)kostwinner. Zijn langdurige arbeidsongeschiktheid, werkloosheid, faillissement of pensionering, en vooral bij echtscheiding.

Natuurlijk is dit zwart-witpatroon de laatste jaren sterk bijgekleurd. Dat blijkt bijvoorbeeld uit de vele reacties van vrouwen op deze rubriek en op de internetsite van NRC Handelsblad, anders dan tien jaar geleden. Hoewel?

Vorig jaar wilde een bank op de Veluwe een avond organiseren voor vrouwen over de extra financiële risico's die zij lopen vergeleken bij hun mannen. Daar was belangstelling voor, maar het ging toch niet door. De mannelijke bankklanten vonden het niet nodig dat hun vrouwen op dit punt mondiger zouden worden.

Wat zijn de belangrijkste extra risico's die vrouwen lopen? Zij baren de kinderen, hebben er een sterke band mee en voeden ze op. Moeder, voeder, hoeder. Vaders verdwijnen nogal eens voortijdig van het gezinstoneel en onttrekken zich aan hun (financiële) verantwoordelijkheid. Daarbij komt dat de zorg voor de eigen en/of andermans kinderen de economische zelfstandigheid van de moeder – eigen baan, inkomen, carrière – danig in de weg kan zitten. De veelbesproken combinatie van werk en zorg, een vorm van topsport.

En vader gaat weer op jacht. Maar pas op voor zo'n vrije jongen! Een lezeres woont samen met de gescheiden vader van enkele kinderen, die bij hun moeder wonen. Het paar heeft samen een huis met een hypotheek gekocht. Alle lusten en lasten zijn keurig verdeeld. Ze hebben een testament waarin staat dat ze hun huishelft aan de ander nalaten, schrijft mevrouw. Is dat wel zo? De kinderen van die vader hebben recht op hun erfdeel, waaronder de helft van het vaderlijk huis. Dat kan nog veel problemen opleveren, na zijn heengaan.

Verder leven mannen gemiddeld korter dan vrouwen. Laten we er niet omheen draaien: mannen zijn het zwakke geslacht. In elke levensfase zijn er meer weduwen dan weduwnaars en dat verschil loopt op bij het klimmen der jaren, blijkt uit cijfers van het CBS.

In de leeftijdsgroep van 20 tot 24 jaar zijn er circa 200 weduwen tegen 60 weduwnaars. Van 35 tot 39 jaar 4.100 weduwen en 1.300 weduwnaars. En van 65 tot 69 kent Magere Hein geen genade: 90.000 weduwen tegen 19.000 weduwnaars. Mannen zijn bij hun overlijden gemiddeld 72 jaar oud en vrouwen 78 jaar.

Een bijkomend voordeel voor de mannen is dat zij met het klimmen der jaren steeds minder concurrenten op de liefdesmarkt tegenkomen. Hoe lelijk je ook bent, je groeit vanzelf uit tot een Don Juan. Wanneer je maar lang genoeg overeind blijft, wordt er iedere dag om je gevochten.

Conclusie: er zijn veel meer gezinnen zonder vader dan zonder moeder, en aanzienlijk meer weduwen dan weduwnaars. Dat zijn de feiten en daar moet je als vrouw rekening mee houden. Het financiële plan van een vrouw kan dus anders in elkaar zitten dan dat van een man. Helaas praten adviseurs niet graag over scheiden en overlijden, behalve de advocaat en de notaris. Dat vinden adviseurs te persoonlijk, te emotioneel en hun raadvragers ook vaak.

Het komt er op neer dat je als vrouw tijdig zelf maatregelen moet nemen. Uit lezersreacties blijkt dat men dat pas beseft na een scheiding of na een sterfgeval. Dan kan je nog weinig recht breien. Eigenlijk is het eenvoudig. Het gaat met name om twee zaken. Je moet een flinke nabestaandenvoorziening treffen. Die vergeet men vaak. Niet morgen, maar vandaag. En in een huwelijk of andere samenlevingsvorm moet je financieel eigen baas blijven. Dat klinkt kil, maar in onze welvarende en (juridisch) complexe maatschappij is het nodig. Anders krijgt de man bij een scheiding (bijna) alles en de vrouw trekt aan het kortste eind en blijft verbitterd achter.

Het goede nieuws is dat er heel veel aardige mannen rondlopen, maar pas toch op. Vertrouw geen vent, nooit.