Pygmeeën laten zich niet wegjagen

In België is discussie ontstaan over de komst van acht pygmeeën naar een cultuurpark

Ze willen de Belgen iets laten zien van hun cultuur. En duidelijk maken hoe moeilijk het is in hun land te overleven. Daarom ook hopen ze geld in te zamelen voor waterputten, scholen en medische centra.

Maar na hun komst naar het educatieve park The Rainforest, in het plaatsje Yvoir bij Dinant, zijn acht pygmeeën van de Baka-stam uit Kameroen onderwerp geworden van felle discussies. Vorige week zaterdag demonstreerden tientallen mensen bij het park tegen de ,,expositie van mensen''. In de media is de parallel getrokken met het project van koning Leopold II, die eind negentiende eeuw een groep Afrikanen uit de kolonie Congo haalde om aan de Belgen te tonen. Het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding in Brussel stelt een onderzoek in na klachten over racisme en mensenhandel.

Volgens Owono Ze Roger van de Association pour la Promotion des Actions Humanitaires du Cameroun (APAHC) voelen de pygmeeën zich beledigd. Roger, leraar Frans in de Kameroense hoofdstad Yaoundé en zoon van een pygmee-moeder, zegt dat zijn landgenoten vrijwillig naar België zijn gekomen. ,,Baka-pygmeeën zijn een vergeten groep, zelfs in Kameroen. Na de demonstratie van vorige week zeiden de acht: `We gaan op een rots zitten en laten ons niet wegjagen. We maken de twee maanden in België vol'.''

Afgelopen maand kwamen zo'n 2.000 bezoekers naar het park, ingeklemd tussen de oever van de Maas en een Ardense rotspartij. Op een binnenplaats van een grote Waalse boerderij geven de pygmeeën elke middag muziek-, zang- en dansvoorstellingen. Even verderop is een dorp nagebouwd, met een vuurplaats en zeven hutten met een dak van okoe-bladeren.

Al eerder organiseerde The Rainforest exposities over Shuars uit de Amazone en Dayaks van Borneo. Maar nog nooit kwamen bewoners van de regenwouden zelf naar het park. Er zijn geen vlinders, krokodillen of andere dieren te zien. `Uit respect voor de pygmeeën', meldt een papiertje bij de ingang.

De acht pygmeeën zijn in België op uitnodiging van Louis Raets, die 22 jaar geleden zijn baan als directeur van een computerbedrijf in Brussel opgaf en The Rainforest oprichtte. Vorig jaar bezocht Raets (61) Kameroen en zag hij in welke erbarmelijke situatie veel pygmeeën verkeren. In Centraal Afrika wonen nog ongeveer 200.000 pygmeeën, van wie 40.000 in vier verschillende groepen in Kameroen. Grootschalige bomenkap en de komst van professionele jagers hebben hen gedwongen het nomadenbestaan in het regenwoud op te geven. Volgens Raets geven de ,,grote zwarten'' de pygmeeën soms een stuk land, maar moeten ze wel werken als ,,knechten''.

Voor de komst van de pygmeeën is een stichting opgericht, die een renteloze lening heeft gekregen van een bank. Bijna de helft van het entreegeld is bestemd voor hulp aan de pygmeeën in Kameroen.

Toch blijkt uit de reacties dat de koloniale kwestie nog steeds gevoelig ligt. ,,Aan de gedwongen komst van de Congolezen naar België en de zeven mensen die hier toen van de kou stierven, kleven slechte herinneringen voor ons'', zegt onderzoekster Anne-Marie Bouttiaux van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, dat Leopold II oprichtte. ,,Ik was zeer geschokt toen ik hoorde over de pygmeeën in Yvoir. Maar ik ben er nog niet geweest. Als ze uit vrije wil zijn gekomen en de organisatie de bedoeling heeft om Kameroen te helpen, dan is het een goed idee.''