Nieuwe geschiedenis

Een schaker moet tegenwoordig op zijn hoofd gaan staan en een feestneus opzetten om de aandacht te trekken. Zo won Vladimir Kramnik laatst voor de Duitse televisie met een minuut bedenktijd een vluggertje van de bokskampioen Vitali Klitschko, die zelf vijf minuten kreeg.

De Oekraïense broers Vitali en Vladimir Klitschko zijn bokskampioenen die geen gelegenheid verzuimen om onder de aandacht te brengen dat ze kunnen schaken, al is het dan heel slecht. Kramnik kon met het vluggertje laten zien dat hij snel zijn handen kan bewegen en niet te beroerd is om aan te hurken bij de echte wereld. Zo profiteert iedereen.

Misschien voelen de archeologen zich ook verplicht om een feestneus op te zetten. Afgelopen week werd gemeld dat bij opgravingen in Albanië een klein ivoren schaakstuk was gevonden dat dateerde van 465 na Christus. Het oudste Europese schaakstuk werd het genoemd, maar dat is zwak gezegd, want het zou ook verreweg het oudste schaakstuk zijn dat waar dan ook gevonden is. Het zou betekenen dat de vroege schaakgeschiedenis herschreven moet worden.

De eerste duidelijke vermelding van een voorloper van het schaakspel zoals we het nu kennen was omstreeks 600 na Christus in India. Vandaar ging het spel naar Perzië en vervolgens kwam het bij de Arabieren, die het in de negende eeuw in Spanje introduceerden. Via een heel andere route kwam het spel ongeveer in dezelfde tijd in Rusland.

Nu blijkt dus dat er in Europa al veel eerder geschaakt werd, meer dan een eeuw voor de eerste vermelding in India, tenminste als het inderdaad een schaakstuk was dat daar werd opgegraven. Je kijkt naar het plaatje. Een stukje ivoor van vier centimeter hoog dat er ongeveer uitziet als de uivormige kerktorens van Oost-Europa, met daarop iets dat op een kroon lijkt. Het zou een schaakstuk kunnen zijn, maar ook iets heel anders.

De Engelse archeoloog John Mitchell, die bij de opgravingen betrokken was, zei dat het beslist geen stuk van andere bordspelen was, zoals triktrak of het Romeinse tabula. Het moest een schaakkoning of koningin zijn.

Een koningin maar liefst. Tot nu toe dachten we dat dat stuk pas in de vijftiende eeuw was verschenen. De schaakgeschiedenis moet dan wel heel drastisch herschreven worden.

De archeologen vonden een klein voorwerp dat van alles kon zijn, maar alleen als het een schaakstuk was zouden ze iets heel belangrijks hebben gevonden, iets waardoor de boeken herschreven zouden moeten worden. Dus moest het een schaakstuk zijn.

Soms moeten de boeken inderdaad herschreven worden. De vroege schaakgeschiedenis steunt op weinig feiten die ruimte laten voor veel speculaties. Voorlopig geloof ik toch niet erg in dat nieuwe oude schaakstuk.

In India heeft men onder invloed van de successen van Anand het oude spel en masse hervonden en de ene na de andere jonge grootmeester of grootmeesteres steekt daar het kopje op.

Het Brits kampioenschap is aan de gang. Volgens oude traditie mag iedereen uit het Britse Gemenebest daar deelnemen en India heeft een zware delegatie afgevaardigd. Van de beste twintig deelnemers zijn er acht uit India. Ze doen het goed, maar de aardigste partij die ik tot nu toe zag ging tussen twee echte Britten.

Wit Speelman-zwart McDonald, derde ronde

1. d2-d4 f7-f5 2. g2-g3 Pg8-f6 3. Lf1-g2 g7-g6 4. c2-c4 Lf8-g7 5. Pb1-c3 0-0 6. Pg1-h3 d7-d6 7. d4-d5 Pb8-d7 8. Lc1-e3 Pd7-e5 9. Dd1-b3 c7-c5 Een nieuwe zet en geen goede. Het was beter om de pionnenformatie flexibel te houden. 10. Ph3-g5 Ta8-b8 11. f2-f4 Pe5-g4 12. Le3-d2 b7-b5 Agressie uit nood. 13. h2-h3 Na meteen 13. cxb5 zou zwart met 13...Db6 - bedoeling 14...c4 - tegenspel krijgen. 13...b5-b4 14. Pc3-b5 Dd8-b6 15. h3xg4

15...f5xg4 Hierna houdt zwart een positionele puinhoop over. Hij had de zaak moeten compliceren met 15...h6. Als wit zijn paard terugtrekt staat zwart er veel beter voor dan in de partij en 16. gxf5 hxg5 17. fxg5 Pg4 is weliswaar gunstig voor wit, maar de troef a7-a6 geeft zwart nog hoop. 16. Db3-e3 a7-a6 17. Pb5-c3 b4xc3 18. Ld2xc3 Tb8-b7 19. Pg5-e6 Lc8xe6 20. d5xe6 Tb7-b8 21. f4-f5 Pf6-h5 Alles om maar wat tegenspel te krijgen. 21...gxf5 22. Dg5 was ook heel goed voor wit. 22. f5xg6 Lg7xc3+ 23. b2xc3 Tf8-f5 24. Lg2-e4 Db6-b2 Dit maakt het erger. 25. Ta1-d1 Tf5-e5 26. 0-0 Te5xe4 Er was niets meer tegen 27. Dh6 27. De3-h6 h7xg6 28. Tf1-f7 Zwart gaf op.