In de bussen van Jeruzalem heerst doodsangst

Elke keer als de bus stopt bij een halte slaat de passagiers de angst om het hart. Jeruzalem is in de ban van terreur. Alleen de armen reizen nog met het openbaar vervoer.

Wie wil weten wat terreur met Israël heeft gedaan, moet op een bus stappen in Jeruzalem, de meest getroffen stad van Israël.

De hydraulische deur gaat sissend open, je stapt de hoge treden op en voelt direct tientallen paren ogen op je gericht. `Is het een Arabier?', vragen de passagiers zich doodsbang af. Draagt hij een lange jas of een grote tas? Als je zwijgend een kaartje wilt kopen, stelt de buschauffeur je expres een vraag, om te horen of je een Arabisch accent hebt.

Je gaat zitten onder een bordje `Verboden te roken en afval uit het raam te gooien' en een poster met de tekst: `Neem eens de bus naar de dierentuin!'. Dan trekt de bus op en even ontspannen zich de gezichten van de passagiers. Geduldig kruipt de bus door de drukke straten van Jeruzalem.

Het is een paar uur voor het begin van de sabbat en iedereen doet boodschappen – een ideaal moment voor een aanslag. De bus rijdt langs de `Markt van de marskramers' die herhaaldelijk doelwit was en nu van alle kanten wordt bewaakt door verveeld kijkende politieagenten met metaaldetectoren. Langs de straat waar begin maart een groep orthodoxe joden werd opgeblazen. Langs de Sbarro Pizzeria in de Jaffastraat, die in augustus vorig jaar de lucht in ging. De kruising van de Ben Jehudastraat, waar op een uitgaansavond in december vorig jaar twee bommen na elkaar afgingen, midden in een groep jongeren. Enzovoort.

Een nieuwe halte, nieuwe passagiers. ,,Voortdurend'', antwoordt soldaat Menachim op de vraag of hij een oogje houdt op wie instapt. ,,Ik kijk of de persoon zich verdacht gedraagt, of hij heel gespannen uit zijn ogen kijkt, of hij zich afzijdig houdt. Als het een Arabier is, ben ik helemaal waakzaam.''

De gespannenheid bij Menachim en de andere passagiers is begrijpelijk: in de afgelopen tweeëntwintig maanden intifadah zijn al twaalf bussen opgeblazen. Tachtig mensen kwamen om het leven, meer dan vijfhonderd raakten gewond. Duizenden overlevenden hebben een trauma voor het leven.

Maar ook Menachim moet toegeven dat waakzaamheid maar zeer beperkt bescherming biedt. Een bom is een bom en in de seconden die je nodig hebt om een terrorist te overmeesteren, kan deze rustig op het knopje drukken. Daarbij komt dat Palestijnse terroristen steeds vindingrijker worden: ze verkleden zich als orthodoxe jood, als soldaat of als hippie, inclusief geblondeerde haren en een grote gitaar – met daarin de explosieven. Sommigen dragen zelfs een gouden oorbel, hoewel de islam het dragen van goud door mannen verbiedt.

Nog zenuwslopender is het geworden sinds de komst van shahida's oftewel zelfmoordterroristes. [Vervolg JERUZALMEM: pagina 5]

JERUZALEM

Terreur treft vooral zwakkeren

[Vervolg van pagina 1] Sinds de opkomst zelfmoordterroristes moet je ook op Arabische vrouwen letten. Tel hier nog bij dat zeker een kwart van de Israëlische joden oorspronkelijk uit het Midden-Oosten komt en uiterlijk vaak moeilijk te onderscheiden is van Arabieren, en duidelijk wordt hoe veel doodsangsten passagiers uitstaan.

Waarom gaan ze nog met de bus? Menachim zegt dat het leger hem daartoe verplicht. ,,Ze willen niet dat we liften, het leven moet juist doorgaan alsof er geen aanslagen zijn. We moeten blijven winkelen, uitgaan, bussen nemen. Anders winnen de terroristen.''

Maar de meeste Israëli's hebben een andere reden voor hun deelname aan de Russische roulette: armoede. Israël zit in de diepste economische crisis uit zijn bestaan. Op een auto wordt honderd procent belasting geheven, benzine is even duur als in Nederland en ook taxi's zijn voor de meesten onbetaalbaar. Het zijn dan ook vooral de economisch zwakkeren die door de terreur worden getroffen. De rijken kopen een auto erbij voor hun kroost, en verhogen het zakgeld zodat hun kinderen geen bijbaantje nemen in een pizzeria of op een andere kwetsbare plek. Laatst publiceerde de Israëlische pers de namen van prominente politici die hun kinderen in veiligheid hadden gebracht op universiteiten in de VS: een lange lijst.

Uiteindelijk is dat de enige echte bescherming tegen terreuraanslagen: vertrekken. ,,De Palestijnse aanslagen zijn een boodschap aan alle joden ter wereld: blijf waar je bent, ga niet naar Israël'', herhaalt Hassan Nasrallah van de Libanese guerrillabeweging Hezbollah na vrijwel iedere aanslag op zijn satellietkanaal. Hamasleider Mahmud Zahar zei het dodelijk simpel: ,,De bommen moeten de Israëli's zó bang maken dat ze weggaan''.

Weggaan doen de Israëli's vrijwel niet, maar bang zijn ze zeker. Je merkt hoe in de bus hoofden van passagiers plotseling naar links of rechts schieten: dan menen ze ergens een verdachte tas te hebben gezien. ,,Ik voel me wel schuldig als ik opeens uitstap omdat er een Arabier inkomt'', zegt een jongen. ,,Maar wat moet ik anders?''

Als de bus bijna bij het eindpunt is, vraagt Menachim: ,,Ben jij bang?''. Na het bevestigende antwoord knikt hij langzaam, aait zijn geweer en zegt dan troostend: ,,Dat is helemaal niet nodig. Er is geen reden om bang te zijn''. Zijn glimlach is begripvol, maar zijn ogen blijven gefixeerd op de ingang van de bus.

www.nrc.nl: dossier midden-oosten