Droge sloot

Deze mens – het geslacht is in dit geval niet van belang – stond gebogen, verdiept in lectuur, bij de boekenkast. Had een beeld van Rodin kunnen zijn, met een klein voorbehoud. Bij Le penseur kun je nog van alles veronderstellen. Er gaat geen onontkoombare denksuggestie van uit. Een beeld van iemand die met een opengeslagen boek bij de boekenkast staat, kan geen andere naam hebben dan De opzoeker. Deze opzoeker keek op en zei: ,,Dit leven is een permanent leren.''

Ik ben het ermee eens. Van het ene leren komt het volgende en zo beleef je de ene verrassing na de andere. Het is even schijn-grillig, even avontuurlijk als het loopsnuffelen van een hond. In dit geval begon het in het Amerikaanse Congres waar de bekende wet tot het uitvoeren van een landing op het Scheveningse strand is aangenomen. Er schoten mij een paar regels uit een vaderlandslievend lied te binnen. Die schreef ik hier op, niet helemaal goed. Tientallen lezers kwamen te hulp, en zo leerde ik alles over dr.J.P. Heije en de oud-vaderlandse liederenschat.

Schrijvend volgens de loopsnuffel-methode kwam ik op een ander lied, dat ik in dienst had geleerd, een marslied met een somber-krijgshaftige melodie. Na 54 jaar bleken er nog vier regels tekst paraat aanwezig. Die heb ik hier geciteerd.

De gevolgen bleven niet uit. Het blijkt te gaan om Het Grebbelied, gemaakt na de strijd bij en om de Grebbeberg, in de meidagen van 1940. Wie daarover alles wil weten, leze er dr.Loe de Jong op na. Beschouw de tekst van dit lied als een voetnoot bij Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, deel 3, Mei '40.

1.

't Was nacht, stikdonk're nacht op 't Grebbeveld

en menig schildwacht stond daar opgesteld.

Opeens klonk er appèl: de vijand nadert snel

jongens maak je gereed, de strijd wordt heet.

2.

Knapen van achttien jaar staan in de rij

mannen met grijze haren trouw ter zij.

Zij moesten allen toch onder de wapens gaan;

strijden voor vrouw en kind voor maagd en vrind.

3.

Ziet gij die vuurgloed aan de hemel staan?

Ziet gij die stromen bloed daar vloeiend gaan?

Twee volken strijden daar, vermoorden wreed elkaar,

schieten met moordgeweer elkander neer.

4.

Ziet gij die grijsaard staan turend in 't rond?

Vermagerd van verdriet, zijn zoon niet vond.

Ginds in die droge sloot daar lag zijn jongen dood

naast hem lag zijn geweer geen kogels meer.

5.

Ziet gij dat grote graf aan offers rijk?

Daar zwaait de dood zijn staf van lijk tot lijk.

Daar rust zo menig held ginds op het Grebbeveld

Daar in die donk're nacht Broerlief rust zacht.

Een van de lezers die mij deze tekst stuurde (er zijn een paar varianten die de strekking niet aantasten), tekent daarbij aan: ,,Het is natuurlijk een smartlap van jewelste, maar het past helemaal bij de stemming van toen.''

Ja, zo was het. De dichter des vaderlands zul je er niet achter zoeken. Dat lijkt me in dit geval geen bezwaar. Een goeie smartlap grijpt je in de ziel. Hoe lang en hoe diep, hangt van de zanger en de luisteraar af. En wat is een volk zonder smartlappen? Met een beetje goede wil zou je er waarschijnlijk wel een vaderlandse geschiedenis uit kunnen samenstellen.

In de oorlog werd het kernkwatrijn krachtig veranderd:

,,Daar in die droge sloot / daar lag de Führer dood. Een eindje verderop,/ Daar lag Von Ribbentrop.'' In een andere versie: ,,die ribbekop''. (Joachim von Ribbentrop, 1893-1946. Rijksminister van Buitenlandse Zaken).