Dominantie achter de tv-schermen

Met de verkoop van Casema aan Liberty gaat de Amerikaanse UPC-moeder de Nederlandse kabelmarkt domineren. Nummer 1 en nummer 2 in de klachten top-10 krijgen dezelfde moeder.

Het ligt niet om de hoek van de deur, maar het bestaat al: een kabeltelevisiemonopolie. Het is te vinden in de Middellandse Zee. Op het rotsachtige en meestal met zon overgoten eiland Malta zwaait kabelexploitant UPC al jaren de scepter. Iedere tv-aansluiting voor de 380.000 Maltezen wordt verzorgd door het bedrijf dat in Amsterdam op het koersenbord prijkt. Geen Maltees die daar volgens UPC ooit over heeft geklaagd.

Donderdag heeft ook Nederland een flinke stap in de richting van een kabelmonopolie gezet. Marktleider UPC dringt straks via de overname van Casema, de op twee na grootste kabelexploitant van Nederland, en eerder van Multikabel, bij ruim zes van de tien huiskamers binnen. Een positie die een aanmerkelijke macht over de televisieconsument met zich meebrengt.

De beoogde overname moet nog langs één horde: kartelautoriteit NMa. De Haagse juristen hebben al aangekondigd met ,,meer dan gewone belangstelling'' te kijken naar de overname van Casema, dat 1,3 miljoen klanten bedient. UPC, dochter van het kabelbedrijf Liberty, zelf heeft al 2,1 miljoen kabelklanten. Reden ook voor de Consumentenbond om de NMa schriftelijk te verzoeken deze overname direct te verbieden.

Casema, nu nog onderdeel van France Telecom, en de moeder van UPC wachten het onderzoek van de kartelautoriteit met het ,,volste vertrouwen'' af. Dit rotsvaste geloof is gebaseerd op een uitspraak van de NMa in maart 2000, toen de overname van de kabeldivisie van Eneco werd goedgekeurd. ,,De consument heeft nu ook geen keuze tussen het aanbod van UPC en Eneco'', stelde de NMa destijds.

Daar hebben Casema en UPC een punt, stelt telecomjurist Geert van der Klis, verbonden aan advocatenkantoor Clifford Chance. Toch denkt hij dat deze overname niet zonder slag of stoot zal plaatsvinden. ,,Als je een marktaandeel van 59 procent krijgt heb je een dominante positie richting de programma-aanbieders. SBS [met de zenders SBS 6, Net 5 en V8] en HMG [RTL 4, RTL 5 en Yorin] krijgen een sterke en bepalende partij voor zich die eisen kan stellen.'' Van der Klis verwacht daarom dat de NMa `toegangsverplichtingen' voor het kabelnetwerk gaat stellen.

HMG is inderdaad bezorgd over de aangekondigde overname. ,,Het evenwicht in kabeltjesland is verstoord'', zegt een woordvoerder. ,,Voorheen waren UPC, Casema en Essent redelijk aan elkaar gewaagd qua omvang. Dat is voorbij.'' HMG noemt vooral de macht die UPC krijgt bij het bedingen van een doorgifte-tarief van het signaal.

Ook SBS bekijkt de ontwikkelingen met argusogen, hoewel het televisiestation in een bijzondere positie zit. UPC is voor 22 procent eigenaar van de moeder van SBS Nederland. ,,Wij zijn gebaat bij een gezonde concurrentie'', zegt zakelijk directeur André Kreuzen desondanks. ,,En UPC wordt straks wel een hele grote partij.'' Toch kan de dominantie van UPC voor SBS gunstig uitpakken. Een voorkeursbehandeling bij doorgifte is makkelijk gecreëerd. Maar Kreuzen stelt gedecideerd dat ,,het belang niet af doet aan ons standpunt over de dominantie van UPC''.

Volgens directeur Henk de Goede van Casema los je het regionale monopolie niet op door een veelheid aan maatschappijen. ,,Als je concurrentie in telecom wil, vraag je toch ook niet aan KPN om zijn netwerk in drieën te knippen? Het liefst zou ik één maatschappij voor heel Nederland willen zien, want die kan de strijd met KPN het best aan. Investeringen voor nieuwe diensten kunnen we dan gemakkelijker doen.'' Vanaf volgend jaar wil Casema bijvoorbeeld telefonie via de kabel aanbieden, een eerdere poging hiertoe strandde.

De Consumentenbond ziet wel degelijk extra nadelen van een verdere concentratie, ook al zijn kabelmaatschappijen van nature monopolist. ,,Nu kunnen we de prestaties en tarieven van UPC en Casema nog tegen elkaar afzetten. Dat kan na de overname niet meer. En we vrezen het ergste voor de consument, want UPC en Casema bezetten nu al plaats 1 en 2 in de klachten top tien: samen zullen ze niet opeens dalen naar plaats 10.''

Dat juist UPC-moeder Liberty de kabelmarkt zal domineren maakt de reacties extra fel. Liberty is eigendom van de beruchte Amerikaanse kabeltycoon John Malone. Voormalig vice-president Al Gore noemde Malone, miljardair geworden door de verkoop van kabelbedrijf TCI aan AT&T;, ooit ,,de leider van de kabelmaffia''. De Goede van Casema heeft geen onderhandelingen met Malone gevoerd. ,,Ik heb vijftien jaar geleden met John Malone wel eens aan één tafel gezeten tijdens een congres, maar persoonlijk ken ik hem niet''.

Liberty heeft toegezegd dat Casema en UPC niet bij elkaar gevoegd zullen worden. Op het gebied van bijvoorbeeld inkoop wordt wel samengewerkt. ,,Maar dat gebeurt nu ook al'', stelt De Goede. ,,Wij kopen nu ook samen met Essent in. Dat is geen nieuws.'' Toch verwacht lang niet iedereen dat er niets zal veranderen in de kabelwereld. De koers van kabelproducent Draka daalde gisteren met 7 procent. Beleggers vrezen lagere marges. Draka is dan ook niet actief op Malta.