Begraven zonder bureaucratie

Eind vorig jaar verschenen er plotseling opvallende rubrieksadvertenties in de landelijke dagbladen: begraafplaats te koop. Huub Kluitmans, handelaar in bosgrond, had een makelaar ingeschakeld om een bijzonder perceel bos aan de man te brengen. Kluitmans handelt in hout en koopt en verkoopt daarnaast bosgrond aan beleggers.

Vier jaar geleden kocht hij een perceel bos vlakbij het Limburgse dorpje Sint Odiliënberg. ,,Dit perceel lag mooi, tussen twee dorpjes in. Een prima locatie om villa's te ontwikkelen'', vertelt Kluitmans. ,,Maar toen ik het aanbood aan een klant, bleek dat er al een bestemming op rustte.'' Dertig jaar geleden wilde de gemeente de algemene begraafplaats uitbreiden. Een groot gebied, inclusief het perceel van Kluitmans, kreeg toen de bestemming begraafplaats. Iedereen was dat vergeten.

De advertenties hadden geen succes, tot opluchting van Kluitmans. ,,Dit geval overviel me, want ik verdien de kost met hout. De wereld van begraafplaatsen kende ik helemaal niet. Ik heb daarom eerst contact gezocht met de grote partijen uit de uitvaartwereld, maar uiteindelijk was niemand geïnteresseerd in het opzetten van een nieuwe begraafplaats. Via een bevriende rentmeester heb ik toen de verkoop uitbesteed aan een makelaar. Eigenlijk had ik daar direct al spijt van: ik wilde het zelf gaan ontwikkelen. Hemel en aarde heb ik gesmeekt dat het niet zou lukken de begraafplaats te verkopen. Mijn gebeden zijn verhoord.''

De handelaar in bosgrond begon een tweede carrière als begraafplaatsbeheerder. Donderdag is begraafplaats Bergerbos in gebruik genomen. Het is geen gewone begraafplaats. Bergerbos moet een natuurbegraafplaats worden, een bosperceel zonder afrastering waar mensen hun overledenen midden in de natuur kunnen begraven. ,,Op veel begraafplaatsen heerst de bureaucratie tot na de dood'', zegt Kluitmans. ,,Er zijn allerlei voorschriften. Hier geldt eigenlijk maar één regel: iedereen heeft de vrijheid te doen wat hij of zij wil. Er komt geen hek omheen, bezoekers kunnen hier op alle tijden terecht.''

Ook in de keuze van grafmonumenten zijn de mensen vrij: zwerfkeien, beelden van kunstenaars – voor alles is een plek. Toch ziet Kluitmans liever geen plastic bloemen en andere kunststofprullaria of spiegelend geslepen grafzerken. Op Bergerbos kunnen mensen een boom adopteren en rond de `familieboom' hun overledenen begraven, de asurn begraven of de as verstrooien. Ze kunnen ook op een graf een nieuwe boom planten. ,,Dat is toch een mooi idee?'' zegt Kluitmans enthousiast. ,,Een boom als teken van het terugkerende leven.''

Om zich te oriënteren op zijn nieuwe roeping is Kluitmans onder andere in Engeland gaan kijken, waar de woodland burials sterk in opkomst zijn. Daar bleek het vooral te gaan om graven in weilanden aan de bosrand. Door op elk nieuw graf een boom te planten, wordt het bos langzaam uitgebreid. Bergerbos is al een volgroeid bos.

Op Bergerbos vliegt een koppel vlaamse gaaien luid krassend van boom tot boom. Vanuit een aanpalend maïsveld komt een groep kraaien aangevlogen. Ergens boven de bomen mauwt een roofvogel, traag cirkels draaiend. Hier en daar staan eiken, kastanjes en berken, maar het is vooral een naaldbos. Kluitmans hoopt dat met het toenemend aantal begrafenissen ook het aantal loofbomen zal toenemen, zodat het bos een gemengder karakter zal krijgen. Hij gaat wilde bloemen zaaien, om meer vlinders en bijen aan te trekken. ,,Er vliegt en fladdert nu al van alles. We hebben een boomvalk, een buizerd en ik heb zwarte en bonte spechten gezien. In het lage deel aan de rand van de begraafplaats, tussen de varens, ligt 's nachts vaak een groep reeën.''

Er ligt nog niemand begraven, maar Kluitmans heeft al wel enkele tientallen reserveringen binnen. ,,Ik denk dat het met name mensen aanspreekt die wat alternatiever denken. Het enige nadeel is dat we iets te ver van de Randstad zitten, want in Limburg is men nog erg conservatief.''

Dat er niemand begraven ligt, is overigens niet helemaal waar. Bergerbos mag zich de nieuwste begraafplaats van Nederland noemen, tegelijk is het de begraafplaats met het oudste graf. Midden op het terrein ligt een prehistorische grafheuvel, tot voor kort onontdekt. ,,Mijn vader was amateur-archeoloog'', vertelt Kluitmans. ,,Van jongs af aan liepen wij al met prikstokken te zoeken naar urnen en prehistorische resten. Ik heb er al vroeg een speciaal oog voor ontwikkeld.''

Toen hij het terrein schoonde van onderbegroeiing en de weelderig woekerende bramenstruiken te lijf ging, ontdekte hij de bult in het midden van het perceel. Hij meende al direct dat het om meer dan een natuurlijk heuveltje ging. Onderzoek door de provinciale archeologische dienst bevestigde dat het om een grafheuvel ging, uit de late ijzertijd of uit de Romeinse tijd. De weg die langs Bergerbos loopt was ooit een Romeinse heirbaan. Het moet volgens Kluitmans een graf zijn van een aanzienlijk iemand, omdat niet iedereen zomaar een grafheuvel kreeg. De grafheuvel zelf wordt ongemoeid gelaten. Bij het prepareren van het terrein hebben Kluitmans en de amateur-archeologen uit de omgeving wel afslagen van vuursteen gevonden, een teken dat er ooit gereedschappen zijn gemaakt.

De grafheuvel is het centrum van de begraafplaats. Aan de voet daarvan heeft Kluitmans de kindergraven gedacht. ,,Op veel begraafplaatsen zijn de kindergraven in een hoekje weggestopt. Ik hoop nooit kinderen te begraven, maar als het moet gebeuren, vind ik dat je het niet moet wegstoppen. Hier krijgen kinderen de belangrijkste plaats.''

Binnenkort gaat Kluitmans om de grafheuvel een cirkel maken van twaalf grote zwerfkeien. ,,Een beetje à la Stonehenge. Het moet een mystieke uitstraling krijgen, een plek waar je kan wegdromen.''