De kracht van het symbool Megawati is uitgewerkt

Het Indonesische Volkscongres buigt zich over een nieuwe grondwet. Terwijl de kritiek op president Megawati toeneemt, vraagt haar partij zich af of het wel zo'n goed idee is de volgende president rechtstreeks te laten kiezen.

Straatverkoper Entang is in een niet al te beste bui. ,,Vijftigduizend demonstranten zouden hier langskomen. Het waren er maar honderd. En die dronken helemaal niets'', zegt hij. Een flesje water verkoopt hij aan een van de 50.000 politieagenten die bij het parlement in Jakarta rondhangen. Ook de politie had op grootschalige demonstraties gerekend, maar heeft weinig te doen.

De 700 leden van het Indonesische Volkscongres, het hoogste orgaan van het land dat bestaat uit parlement én vertegenwoordigers van regio's, belangengroepen en leger, zijn sinds gisteren bijeen om de politieke koers van Indonesië uit te zetten. Ze doen dat elk jaar, en de afgelopen jaren, sinds de val van Soeharto in 1998, waren die zittingen het toneel van felle demonstraties. Nu heeft de politie spandoeken aan het hek gehangen met teksten als `Hou je emotie onder controle: wees geen anarchist' en `Pas op voor fascisme'.

Het Volkscongres draait deze keer om een onderwerp dat weliswaar belangrijk is, maar niet zo concreet als het wel of niet vallen van een president: de toekomst van de nog uit 1945 daterende grondwet. Voor de verkiezingen van 2004 moet Indonesië een nieuwe grondwet hebben, legt de jurist Hadar Gumay uit. Hij leidt een verbond van twintig belangengroepen die samen een bijna onmogelijke doelstelling hebben. Ze willen dat het Volkscongres ophoudt – ook dit jaar weer – met het almaar provisorisch aanpassen van de constitutie, ,,De grondwet is een samenraapsel geworden van tegenstrijdigheden en een uiting van uiteenlopende korte termijn belangen van politieke partijen'', zegt Hadar.

Een onafhankelijke commissie moet een nieuwe grondwet opstellen. Probleem is echter dat in zo'n nieuwe grondwet de staatsrechtelijke rol van het Volkscongres, dat slechts ten dele is gekozen, waarschijnlijk sterk zal worden verminderd. Alleen het Volkscongres zelf kan de commissie het groene licht geven om daarvoor vooorstellen te doen.

De belangrijkste veranderingen in de grondwet waarover het Volkscongres op uiterlijk 10 augustus overeenstemming moet bereiken, betreffen rechtstreekse presidentverkiezingen en de vraag of de shari'a (de islamitische wetgeving) moet worden opgenomen in de grondwet. Het laatste voorstel krijgt slechts de steun van een kleine minderheid. Het voorstel om het volk voortaan rechtstreeks de president te laten kiezen, wordt gesteund door de partijen die denken over een populaire kandidaat te beschikken, zoals de kleine PAN-partij waarvan voorman en parlementsvoorzitter Amien Rais het goed doet in de peilingen.

Naarmate de huidige president, Megawati Soekarnoputri, meer kritiek krijgt, twijfelt haar partij, de PDI-P, eraan of het wel zo'n goed idee is om het volk in 2004 de president te laten kiezen. Megawati legde gisteren voor het Volkscongres verantwoording af over haar eerste regeringsjaar. ,,De regering was gedwongen impopulaire maatregelen te nemen'', zei ze over de prijsverhogingen van benzine, elektriciteit en telefoon. ,,De problemen zijn te complex voor een snelle oplossing.''

Daar nemen haar tegenstanders geen genoegen mee. ,,Wij gaan zo meteen de regering omver werpen'', zegt Sri Bintang Paurungkas met serieuze blik. De voormalige politieke gevangene – hij noemde oud-president Soeharto in 1997 een dictator – leidt de enige demonstratie van de dag. Een kleintje. `Eén jaar Megawati is erger dan tien jaar Soeharto', is de leus. ,,Parlement en regering moeten zichzelf `tijdelijk' verklaren'', legt Bintang uit. ,,Totdat er een nieuwe grondwet is zodat we met dit land opnieuw kunnen beginnen. Want met Megawati als president is he-le-maal niets veranderd.''

En dat vindt de meerderheid van de Indonesische bevolking, blijkt uit peilingen. De president is afwezig, niet betrokken en heeft niets gedaan tegen corruptie, de verloedering van het rechtssysteem en de politieke rol van het leger. Ze is, luidt het oordeel van een kleine meerderheid, een nationalistische autocrate die in diepste wezen liever tuiniert dan president te zijn. Velen zien haar als een symbool: de dochter van de aartsvader van Indonesië, Soekarno, én van het verzet tegen de onderdrukking onder Soeharto. Maar de kracht van dat symbool is uitgewerkt. ,,Het is een lege huls gebleken'', zegt Eros Djarot, een parlementariër die Megawati en haar PDI-P verliet.

Steeds meer PDI-P-leden stappen op. Sommigen van hen zaten dicht bij het vuur en noemden zich vertrouwelingen van Megawati. Alleen Eros richt een nieuwe partij op die hij provocerend de koosnaam van Megawati's vader heeft gegeven: de Bung Karno Nationalistische Partij. ,,Het gaat mij niet om de man Soekarno, maar om het symbool dat hij was voor de Indonesisch nationalisme dat ik voorsta. Niet dat enge van Le Pen of het Derde Rijk, maar nationalisme in de zin van trots. Indonesië slacht mensen af op de Molukken en in Atjeh, is door en door corrupt, en doet het economisch slecht. Daardoor durf ik niet te zeggen dat ik Indonesiër ben. Ik wil weer trots op Indonesië zijn.''