Onduidelijkheid in Den Haag

Het kabinet-Balkenende heeft zich aan kiezers en volksvertegenwoordiging voorgesteld met de lijfspreuk: duidelijkheid en daadkracht.

Daarvan krijgen de bewindspersonen hoogstwaarschijnlijk bittere spijt. Daadkracht moet de nieuwaangetreden ploeg uiteraard nog bewijzen. Maar nu al staat vast dat de gepresenteerde plannen allesbehalve duidelijk zijn. Het kabinet en woordvoerders van de regeringspartijen vernevelen de gevolgen van het regeerakkoord voor overheidsfinanciën en huishoudportemonnee door een combinatie van creatief boekhouden, halve waarheden en regelrecht kiezersbedrog. Hier volgen enkele bewijzen voor deze bewering:

Volgend jaar stijgt de druk van belastingen en sociale premies voor burgers en bedrijven. Officieel heet het dat de collectieve lasten in latere jaren weer dalen, onder andere door afschaffing van de onroerendezaakbelasting op woonhuizen. Per saldo zou de lastendruk tussen 2003 en 2006 stabiel blijven. Niets is minder waar. In feite schroeft het kabinet-Balkenende de lastendruk in de komende jaren met 2 miljard euro op. Het streept deze lastenstijging echter weg tegen een even hoog bedrag aan extra sociale uitkeringen. Het gaat om de nieuwe zorgtoeslag en een eenmalige verhoging van de AOW-uitkering. Beide maatregelen zijn nodig om huishoudens met lagere inkomens compensatie te bieden voor koopkrachtverliezen door de invoering van een nieuwe verzekering tegen ziektekosten. Nooit eerder zijn extra sociale uitkeringen aangemerkt als een lastenverlaging. Het kabinet heeft de gebruikelijke definitie van de lastendruk stilzwijgend aangepast om te kunnen suggereren dat de lasten gelijkblijven. De boekhoudzwendel van enkele grote Amerikaanse ondernemingen die recentelijk aan het licht is gekomen, maakt kennelijk school in Den Haag.

De beloofde duidelijkheid is evenmin gediend met halve waarheden, zoals geventileerd door VVD-fractievoorzitter Zalm in deze krant van afgelopen zaterdag. Hij stelde met zoveel woorden dat de zorgsector jaarlijks met 4,5 procent kan uitbreiden. Hoe zit het werkelijk? Uitgedrukt in euro's neemt het zorgbudget in de komende kabinetsperiode toe met 6,5 procent per jaar.

Een deel van dit ruimere budget is nodig om loon- en prijsstijgingen goed te maken. Zalm doet het voorkomen dat de lonen en prijzen in de zorgsector slechts met 2 procent per jaar stijgen (dit is de prijsstijging van het bruto binnenlands product). De `reële' groei van het zorgbudget komt dan uit op 4,5 procent per jaar (6,5 - 2). In werkelijkheid stijgen lonen en prijzen in de zorgsector ruim anderhalf maal zo sterk als in de economie als geheel. De hoeveelheid middelen die kan worden ingezet voor de zorgproductie neemt daarom in de zojuist begonnen kabinetsperiode toe met ten hoogste 2,9 procent per jaar. Dat is nog altijd fors, maar onder het eerste paarse kabinet (+ 3,3 procent) en het tweede paarse kabinet (+ 4,5 procent) groeiden de beschikbare middelen sterker. Dit was mogelijk doordat minister Borst miljardenmeevallers bij de uitgaven voor sociale zekerheid mocht toevoegen aan het budget voor de zorg.

Als columnist van deze krant beschuldigde Bomhoff leden van het vorige kabinet van `dood door schuld'. Patiënten zouden nodeloos overlijden, omdat aflossing van de staatsschuld voorrang kreeg boven uitbreiding van het zorgbudget. Vooralsnog is volstrekt onduidelijk hoe minister Bomhoff met een minder snel groeiend budget de wachtlijsten een kopje kleiner denkt te kunnen maken, zeker nu hij de steun van de getalenteerde topambtenaar Van Lieshout moet ontberen. Op extra geld mag Bomhoff niet op voorhand rekenen. De Zalm-norm is zelfs aangescherpt: vanaf volgend jaar mogen meevallers op de rijksbegroting en bij de sociale uitkeringen niet langer worden overgeheveld naar het zorgbudget.

Leugens regeren in Den Haag. LPF-fractievoorzitter Herben heeft herhaaldelijk verzekerd dat niemand er bij de invoering van een nieuwe verzekering tegen ziektekosten op achteruit zal gaan. Iedereen gaat straks dezelfde maandpremie afdragen, ongeveer 75 euro per volwassen verzekerde. Vooral uitkeringsontvangers en nogal wat gepensioneerden zullen hun premie zien stijgen, omdat zij op dit moment in het ziekenfonds minder betalen. Dit koopkrachtverlies zou voor lage inkomens volledig worden gecompenseerd. Woordvoerders van de regeringspartijen noemen in dit verband onder andere de afschaffing van de onroerendezaakbelasting en de belastingverlichting voor autorijders.

Maar bij die maatregelen zijn vooral hogere inkomens gebaat. Weliswaar voorziet het regeerakkoord nog in andere compensaties, via een korting voor kinderen en verhoging van de AOW-uitkering, maar wat destijds al kon worden vermoed, laat het Centraal Planbureau onomstotelijk zien in een recente notitie over economische gevolgen van het strategisch akkoord 2003-2006. Het door het kabinet uitgestippelde beleid heeft negatieve koopkrachtgevolgen voor de overgrote meerderheid van de Nederlanders. In veruit de meeste gevallen scoren zij desondanks een bescheiden koopkrachtplusje, dankzij de verwachte groei van de nationale economie. Maar niet altijd biedt de algemene inkomensgroei voldoende tegenwicht om de nare gevolgen van bezuinigingen en lastenverzwaringen op te vangen. Een kwart miljoen huishoudens ziet de komende jaren zijn koopkracht dalen. Herben en zijn fractie hebben die mensen opgelicht.

Met veel fanfare is ons na 15 mei `andere politiek' beloofd. Die belofte maakt een schuld die vooralsnog niet is ingelost.