Wie betaalt, bepaalt

De ruzie in de LPF tussen Tweede- Kamerfractie en partijbestuur is geluwd met het aantreden van partijvoorzitter Maas. Maar veel rekeningen staan nog open. Totale schuld: 335.000 euro. En daar staan de goedgeefse vastgoedondernemers niet garant voor. Reconstructie van de partijfinanciering.

Ed Maas staat met anderhalf been in het vliegtuig naar Dubai, als Pim Fortuyn hem belt. Het is vrijdag 22 februari 2002. Of de vastgoedondernemer – met een geschat eigen vermogen van 182 miljoen euro nummer 81 in de Quote top-500 van rijkste Nederlanders – zijn net opgerichte Lijst Pim Fortuyn financieel wil ondersteunen. ,,Je kunt op mij rekenen'', zegt Maas. ,,Bel me over twee weken terug.''

Maas vindt Fortuyn een ,,boeiende figuur, een galante man, een beschaafde man'', die van politiek het belangrijkste gespreksonderwerp maakt na het weer. ,,Ik kijk liever naar Pim dan naar een voetbalwedstrijd'', zegt hij tegen zijn collega-concurrenten – `conculega's' – in het onroerend goed. ,,Het gebeurt niet snel dat iemand respect afdwingt, maar een man die in zo'n korte tijd een heel volk kan mobiliseren...''

Maandag 18 maart, de dag dat Fortuyns vader overlijdt, ontmoet Maas de lijsttrekker 's middags in het Rotterdamse restaurant Old Dutch. Het interieur is klassiek, de obers dragen zwarte pakken. Aan de witgedekte tafel zitten ook Maas' echtgenote Catherine en Fortuyns vriend en mede-oprichter van de partij Peter Langendam.

Beggars banquets noemen Fortuyn en Langendam dit soort diners. De verwijzing naar de Rolling Stones-lp komt van Langendam. Ze nodigen een potentiële donateur uit in een goed restaurant, meestal Old Dutch. Ze eten oesters, gemarineerde duivenborst met ganzenleverkrullen. Fortuyn vertelt over zijn missie en vraagt daarvoor een bijdrage van 50.000 euro. ,,We vragen 50.000 euro, dat is net iets meer dan een ton in guldens'', kraait hij tegen Langendam. Vijf van de genodigden, zo vertelt Peter Langendam later, maken het gevraagde bedrag over.

Fortuyn komt 18 maart een kwartier te laat binnen. Hij heeft net zijn vader opgebaard gezien. ,,Het was niet de vraag óf hij dood ging, maar wanneer'', zegt hij. ,,Mijn vader was een chique man. Het was vreselijk hem de laatste jaren in het verzorgingstehuis in een houthakkershemd te zien zitten.'' Meer wil Fortuyn niet over het sterfgeval kwijt.

Maas beurt hem op. De lijsttrekker kan op hem rekenen. Hij stelt geen voorwaarden. ,,Ga lekker je gang'', zegt de directeur van beursfonds VHS. ,,Maak er iets moois van. Als het zo is dat je nog iets nodig hebt om je missie te vervullen, bel me.'' ,,Het was een puur persoonsgerichte mededeling'', zegt Maas nu. ,,Hij hoefde niet meer te bietsen. Ik had mijn steun al toegezegd.''

De eerste die doneert aan de LPF is Chris Thunnessen, directeur-grootaandeelhouder van Metterwoon vastgoedconcern in Den Haag. Hij wil een beter Nederland en ziet het als zijn burgerplicht 50.000 euro te storten. ,,BAM!'', zegt Langendam. ,,In de eerste week!'' Thunnessen had ook al 100.000 gulden gestort toen Fortuyn lijsttrekker werd van Leefbaar Nederland, net als de in België wonende Zuid-Hollandse projectontwikkelaar Jos van Erk, nummer 156 in de top-500 en de Haagse vastgoedondernemer Joop van Ham. Van de `conculega's' heeft alleen Ed Maas niets aan Leefbaar Nederland gegeven. ,,Ik vond die partij helemaal niets, Jan Nagel geen aansprekend type.'' Hij twijfelde, tegenover de andere vastgoedjongens voelde Maas zich verplicht. Op 9 februari stapte Fortuyn op. Maas: ,,Onbedoeld had ik als slimste jongetje van de klas het geld nog in mijn zak. De collega's van wie ik wist dat ze geld verloren waren heb ik een borreltje aangeboden. Als pleister op de wonde.''

Met Van Erk eten Fortuyn en Langendam in Boswachter Liesbosch in de bossen bij Breda. Er scharrelen krielhanen op het erf. ,,Hebben jullie oesters?'', vraagt Fortuyn zodra de ober een Zuid-Afrikaanse witte Chardonnay heeft ingeschonken. ,,Ik moet even vragen of we ze hebben'', zegt de ober. Fortuyn: ,,Laat maar, dan weet ik het al. Als je het moet vragen hebben jullie geen oesters, zeg dat nou maar gewoon.'' Even later komt de ober terug: ,,Helaas, we hebben geen oesters.'' Fortuyn, nichterig: ,,Dat zei ik toch al.''

Het is stil. Fortuyn rookt tussen de gerechten de ene Justus van Mourik na de andere. ,,Als je belooft op te houden met roken'', zegt Van Erk ,,doneer ik 50.000 euro.'' Fortuyn dooft langzaam zijn sigaar en zegt: ,,Dat is afgesproken.'' Hij steekt nooit meer een sigaar op. Van Erk maakt ook naar de Lijst Pim Fortuyn 50.000 euro over.

De vierde vastgoedondernemer is Joop van Ham, tevens eigenaar van tien amusementspaleizen. Hij luncht op 20 maart met Fortuyn en Langendam in het Rotterdamse restaurant La Stanza. Van Ham zegt 50.000 euro toe. Fortuyn noemt hem tot twee keer toe: ,,mijn redder in nood''. Onderwerp van gesprek is het kwartje van Kok. Van Ham stelt voor dat Fortuyn in zijn eerstvolgende optreden pleit voor afschaffing. ,,Als ik dat voorstel, schaft Kok het zelf af, als verkiezingsstunt'', zegt Fortuyn.

Die middag vraagt presentator Robert Jensen van de gelijknamige Yorin-talkshow: ,,Wat gaan we met de benzineprijzen doen? Wat gebeurt er met het kwartje van Kok?'' ,,Ik wil het afschaffen'', zegt Fortuyn. ,,Maar ik voorspel je dat Kok het zelf eerder gaat afschaffen als verkiezingsstunt.'' Tijdens de lunch komen Fortuyn en Van Ham overeen dat het beloofde bedrag op 5 mei, bevrijdingsdag, zal worden overgemaakt. Het wordt op 6 mei, de dag van de moord, van Van Hams rekening afgeboekt.

Zegwaard

De beggars banquets zijn op verzoek van Fortuyn om 22.00 uur afgelopen. Aanvankelijk zit ook John Dost aan, maar die is volgens Fortuyn en Langendam `niet geschikt voor dit werk'. ,,Te ongeduldig'', zegt Langendam. ,,Dost trommelt met zijn vingers op tafel en zegt: `BETALEN'.''

Op het moment dat Fortuyn lijsttrekker werd van Leefbaar Nederland, had Dost zijn `vriendjes uit het vastgoed' aan tafel gevraagd. Dost: ,,Dan ging Pim ze vertellen hoeveel geld posters, spotjes en personeel kostten. Dat wisten die mensen al lang. Ik had tegen ze gezegd: `Jongens, de partij heeft geld nodig. Willen jullie een hapje mee-eten met Pim en er over praten?'.''

Dost ziet er tegenop om weer geld te moeten vragen. ,,Ik heb een hekel aan dat gebedel'', klaagt hij tegen Fortuyn. ,,Ik voel me er niet prettig bij.'' ,,Dan doe je het niet'', antwoordt die.

Voormalig afvaltransporteur Wim Zegwaard, tegenwoordig rentenier in Delft en nummer 385 in de Quote top-500, schuift wel eens aan in Old Dutch. Hij betaalt vijf partijdiners en geeft Fortuyn na zijn breuk met Leefbaar Nederland een toelage zodat hij in zijn levensonderhoud kan voorzien. Zegwaard: ,,Ik heb Pim geholpen om overeind te blijven, omdat zijn inkomsten waren weggevallen.'' Inmiddels heeft Langendam een begroting gemaakt op de achterkant van een witte enveloppe. In guldens. Hij streeft naar een budget van 2 miljoen gulden, om advertenties en spotjes te kunnen betalen. ,,Dat is veel werk'', realiseert hij zich. In Old Dutch komt elke avond een rozenverkoper langs de tafels. Langendam: ,,Ik kocht altijd al zijn rode rozen op voor de aanwezige vrouwen. Je moet ze paaien. Debielen vang je met Rimmel en pancake, donateurs met rozen voor hun vrouw.''

De dag na een beggars banquet stuurt Langendam de betrokken donateur een brief waarin hij de afspraak bevestigt en verzoekt het bedrag over te maken op rekening van de Stichting Ondersteuning Lijst Pim Fortuyn. Volgens de Wet subsidiëring politieke partijen moeten de inkomsten van een politieke partij voor buitenstaanders inzichtelijk zijn. Om die bepaling te omzeilen hebben de oprichters van de Lijst Pim Fortuyn tegelijk met de politieke vereniging de Stichting Ondersteuning opgericht. Op die rekening kunnen donateurs anoniem geld storten.

Makelaar Harry Mens was bij de fondsenwerving van Leefbaar Nederland een sleutelfiguur. Via zijn contacten in de vastgoedwereld haalde die partij in december 2001 en januari 2002 tussen de 230.000 en 270.000 euro op. ,,Mens is gaan colporteren in z'n kringetje'', zegt Ed Maas. ,,Jij bent de koning van het netwerken en fondsenwerven'', zegt Kay van de Linde, campagneleider van Leefbaar Nederland, in januari tegen Mens. ,,Ik had gewild dat ik je in Amerika tot mijn beschikking had gehad.'' De Lijst Pim Fortuyn vist in dezelfde vijver. ,,Vandaar'', zegt Maas, ,,dat de LPF vooral door vastgoedjongens wordt gefinancierd.''

Dat is een risico, vinden sommige invloedrijke partijleden. ,,Ik was nog nooit in aanraking geweest met vastgoedmiljonairs'', zegt Tjeerd Sleeswijk Visser, vanaf 13 april 2002 tot 3 juli toegevoegd lid van het bestuur. ,,Elke keer dat ik door Dosts kantorencomplex de Kubus in Rotterdam loop, zijn er minder bedrijven gevestigd. Zo iemand is op het ene moment miljonair en op het andere moment failliet. Ik bewonder die levenswandel wel, maar het is ook een ontzettende gok.''

,,Dost is kleiner'', zegt Maas. ,,Thunnessen is groot en ik heb een beursfonds.'' Maas noemt de Kubus `de Spaanse kwibus'. Dan buldert hij van het lachen. Maas' standaarduitdrukking is: ,,Wie betaalt, bepaalt.'' ,,Dat gaat in tonnetjes'', voegt Thunnessen daaraan toe.

,,Er heerst een code onder vastgoeddonateurs'', zegt jurist en adviserend LPF-lid IJsbrand van der Krieke. ,,Aan de ene kant doen ze zich voor als belangeloos. Ze zeggen: `ik hoef hier niets voor terug'. Aan de andere kant zeggen ze dat zo nadrukkelijk dat iedereen weet dat zij zo'n royaal gebaar maken.''

Langendam: ,,In het onroerend goed geldt de regel: sometimes you win, sometimes you lose. Ik vind dat een vreselijke manier van geld verdienen. John met z'n Kubus: het is valse romantiek.''

Harry Mens doneert niets aan de Lijst Pim Fortuyn. Hij probeert tevergeefs na Fortuyns breuk met Leefbaar Nederland via zijn advocaat de 100.000 gulden die hij aan die partij is verloren terug te krijgen. ,,Ik heb Pim aangeboden nog eens te geven'', zegt Mens nu. ,,Maar het hoefde niet. Hij zei: `Je hebt al zoveel gedaan. Doe het later maar, als ik het een keer nodig heb'.''

Mens schuift een keer aan in Old Dutch en bestelt daar boerenkool met een gehaktbal. Langendam: ,,Dat is heel moeilijk voor zo'n restaurant. Ze hadden geen gehaktballen, het werd draadjesvlees. Als bijdrage aan het diner gooide Mens een bankje van 500 euro op tafel. Dat is een patjepeeërgebaar.''

Gerard Joling

De diners zijn niet altijd succesvol. Filmregisseur Theo van Gogh – die intensief contact onderhoudt met Fortuyn – geeft Langendam een tip over een schatrijke zakenman. ,,Ga daar maar eens mee eten'', adviseert Van Gogh. Fortuyn en Langendam hebben nog nooit van de man gehoord, maar nodigen hem hartelijk uit. Tijdens het diner op 17 april in het Rotterdamse restaurant La Stanza blijkt dat de gast niet doneert. ,,Dat wordt niks'', zegt Fortuyn.

Na afloop belt Langendam Van Gogh. ,,En?'', vraagt die verwachtingsvol. Langendam: ,,Theo, wat maak je me nou? Die man is helemaal niet rijk. Ik wil best met iedereen eten, maar ze moeten wel wat hebben.''

Christine Kroonenberg, weduwe van de onroerendgoedmagnaat Jaap Kroonenberg, organiseert eind april in haar villa in Amstelveen een Beggarsparty voor de Lijst Pim Fortuyn. Willeke Alberti zingt er, net als Gerard Joling. Fortuyn ontmoet er meubelontwerper Jan des Bouvrie die aanbiedt het Catshuis voor hem in te zullen richten. De dames dragen diep uitgesneden jurken van Versace en Gerard Joling vertelt met dubbele tong pikante moppen over de herenliefde.

Om 2.00 uur 's nachts verlaat Fortuyn het pand. ,,Het was lekker ordi'', zegt hij tegen Langendam. ,,Maar het heeft nog niets opgeleverd'', antwoordt die. ,,Het is hier geen Amerika. In Nederland moet je na afloop persoonlijk bij mensen langs om ze om geld te vragen.''

Via een oude zakenvriend van LPF-fractielid Ferry Hoogendijk die anoniem wil blijven komt er 100.000 gulden binnen. Via notarissen komen nog enkele kleinere giften binnen.

Dan zijn er nog twee toekomstige fractieleden die in hun sollicitatiebrief aangeven te willen doneren. Op `Capelle aan den IJssel, 1 maart 2002' schrijft opticien Theo de Graaf – later nummer 24 op de lijst: ,,Natuurlijk ben ik reeds lid van de partij en heb eerst een donatie van 500 euro gedaan. Wat je echter nodig hebt, is een veel grotere hoeveelheid geld om de publiciteit te kunnen ondersteunen. Welnu, ik heb tijd en geld om jullie te helpen. Wat ik wil is het volgende: een flink bedrag doneren en plaats nemen voor onze partij in de Tweede Kamer.''

De Graaf erkent de brief te hebben geschreven. ,,Ik wilde de partij helpen. Deze brief was om op te vallen en dat is mij dus gelukt.''

Volgens Dost belooft De Graaf 35.000 euro te storten. Op 16 mei, de dag na de Tweede-Kamerverkiezingen, ontvangt hij een herinnering. Een kopie van die brief zit in het sollicitatiedossier van De Graaf. Dost: ,,Er kwam maar niets binnen, dus belde secretaresse Boukje Theo De Graaf. Dat heeft ze verscheidene malen gedaan.'' Langendam: ,,Ik heb De Graaf tijdens een sollicitatiegesprek geadviseerd niet te storten.'' Tegen De Graaf zegt hij: ,,Mensen zouden kunnen denken dat je een plaats op de lijst koopt en dat is niet de opzet. Doe maar rustig aan.''

Internetondernemer Cor Eberhard, later nummer 13 op de Lijst Pim Fortuyn, stelde zich in januari voor Leefbaar Nederland kandidaat voor de Tweede Kamer. In zijn sollicitatiebrief bood hij de partij 50.000 euro aan. Het bestuur van Leefbaar Nederland beschuldigde hem van omkoping. Eberhard vertrok eind januari uit eigen beweging.

Op 13 februari, vier dagen nadat Fortuyn bij Leefbaar Nederland is vertrokken, stuurt Eberhard een brief aan `Geachte heer Fortuyn'. ,,Nu u gaat beginnen met een eigen lijst zou ik graag mijn organisatiecapaciteit beschikbaar willen stellen voor uw organisatie. Bovendien is mijn aanbod om 50.000 - 60.000 euro te doneren voor uw campagne nog steeds geldig.''

De oprichters Langendam, Dost, De Booij en Fortuyn bespreken het aanbod op 15 februari in de Kubus. Langendam: ,,Da's fijn. Ik ga akkoord.'' Fortuyn: ,,Prima.'' Eberhard maakt kort daarop 10.000 euro over naar de partij.

Een week later begint Eberhard als vrijwilliger op het partijkantoor in de Rotterdamse Kubus. Hij schaft op eigen kosten voor 18.000 euro computers, printers, faxen en een kopieerapparaat aan. ,,We konden niet vooruit'', zegt Eberhard nu over de aanschaf. De partij heeft inmiddels de onkosten vergoed.

LPF-fractielid Gerard van As, nummer 22: ,,Cor werkte zeven dagen per week. Hij was dag en nacht op de Kubus. Altijd in de weer met de computer, de samenstelling van de regio's. Hij heeft zich uit de naad gewerkt. Cor ramde die lijst in elkaar, van nummer 31 tot en met 50. Hij heeft zichzelf op 13 gezet. Pim had er geen moeite mee dat hij op die lijst kwam.''

Vervolg op pagina 20

Wie betaalt, bepaalt

Vervolg van pagina 19

Langendam: ,,Dat Eberhard zichzelf op een verkiesbare plaats zette, daar hadden wij vrede mee, omdat hij zo hard werkte.'' Eberhard erkent dat. Hij zegt nu: ,,Dat ging heel informeel. Pim stemde daarmee in.''

Op de ledenvergadering van 3 juli telt de vereniging Lijst Pim Fortuyn 1.200 leden. Zij betalen tussen de 10 en 50 euro contributie per jaar. Bij elkaar komt er in de eerste drie maanden zo'n 50.000 euro bij de ledenadministratie binnen. Met de inkomsten van de grote donateurs staat er tussen de 230.000 en 275.000 euro op vijf verschillende rekeningen bij de Rabobank. Twee van de vereniging, drie van de stichting.

Houseparty

Vooral de ledenadministratie is onoverzichtelijk. Ed Maas, sinds 3 juli voorzitter van de partij, spreekt van ,,een grote houseparty in de Spaanse kwibus''. ,,De rekeningen waar leden op konden storten veranderden telkens'', zegt LPF-fractielid Harry Wijnschenk, die zich namens de fractie verdiepte in de financiële boekhouding van de partij. ,,Daarom zijn sommige leden nu ook zo kwaad. Ze willen weten waar hun contributie is gebleven.''

,,Het beheer van het geld was bij John'', zegt Peter Langendam. ,,Ik haalde het geld binnen, John moest het netjes opschrijven, zo was de verdeling.'' Zodra er rekeningen binnenkomen, betaalt Dost, onmiddellijk. Langendam: ,,Daar laat een normaal bedrijf dertig dagen overheen gaan. Er gaat een controller overheen, een financiële administratie. Zakenmensen uit het onroerend goed doen boter bij de vis.''

Tegen Dost zegt Langendam: ,,John, dit is niet de gangbare manier.'' Dost: ,,Jij moet je nergens mee bemoeien. Ik doe het altijd zo.'' Langendam bespreekt de kwestie met Fortuyn. ,,Het zij zo'', zegt die. ,,Later, na 15 mei, gaan we dat ordentelijk opzetten.''

Een dag na de installatie van de Tweede Kamer, op 22 mei, rijst in de LPF-fractie argwaan over de partijboekhouding. ,,Dost is aan het rommelen'', zegt fractielid Harry Wijnschenk tegen zijn collega Fred Schonewille. Vier fractieleden, onder wie Schonewille en Wijnschenk, bekijken die dag met jurist Cees van Leeuwen de partijstructuur. Om aanspraak te kunnen maken op de rijkssubsidie van 785.000 euro moet er zicht zijn op de financiën. De opdracht die Wijnschenk van de anderen meekrijgt: neem met accountants de boeken door.

Dost weigert inzage te geven in de financiële administratie. ,,Er is geen vent hier die een handeling kan verrichten zonder dat ik er toestemming voor geef'', zegt hij. Op 4 juni treedt een achtkoppig interim-bestuur aan, gemachtigd door Dost en Langendam. Interim-voorzitter Sleeswijk Visser eist: ,,We willen niet worden belast met eventuele schulden. We moeten inzage krijgen.'' Dost houdt voet bij stuk en trekt op 27 juni het mandaat van het interim-bestuur in. Fractiesecretaris Joost Eerdmans noemt Dost en Langendam ,,een stelletje idioten''. Fractielid Jim Janssen van Raay beschuldigt Dost van fraude.

,,Hier die boeken!'', roept Wijnschenk woedend door te telefoon. Dost: ,,Morgen om tien uur hebben jullie ze.'' De volgende ochtend blijkt slechts de helft van de boeken op de Kubus te zijn. ,,De rest ligt bij mijn accountant in Capelle aan den IJssel'', zegt Dost.

Van As werpt zich op als bemiddelaar. Vrijdag 28 juni rijdt hij naar de Kubus. ,,John is een Rotterdamse jongen'', zegt hij. ,,Ik ben ook Rotterdammer. Misschien begrijpen we elkaar.'' Hij vraagt hoeveel rekeningen nog open staan. ,,Er moet nog voor een tonnetje of vijf getikt worden'', antwoordt Dost, die ook nu niet bereid is de boeken te overhandigen. Van As maakt aanstalten om naar huis te gaan, maar Dost houdt hem tegen. ,,Ik heb nog een fles witte wijn die Pim zo lekker vond. Wil je nog een wijntje? Dat deed ik ook met Pim.'' Ze drinken ieder een fles, daarna staat Van As de pers te woord.

Van As neemt de boekhouding door, voor zover die aanwezig is. Er ontbreken originele bankafschriften en enkele bedragen zijn met Typex weggelakt. Er is sporadisch een bedrag van 5.000 euro contant opgenomen. Een eerste berekening leert dat sinds de oprichting van de partij zo'n 500.000 euro is uitgegeven. Dat is bijna twee keer zoveel als wat is binnengekomen. De schuld bedraagt ongeveer 335.000 euro.

Die schuld valt uiteen in twee onderdelen. Het grootste deel bestaat uit niet betaalde advertentiekosten. Een dag voor de Tweede-Kamerverkiezingen verschijnt in De Telegraaf en in regionale kranten een paginagrote dankbetuiging. ,,At your service. Bestuur en kandidaten van de Lijst Pim Fortuyn zijn diep ontroerd door het massale rouwbeklag van de Nederlandse bevolking na de moord op Pim.''

Woordvoerder Ines Scheffers geeft op 13 mei na overleg met Langendam opdracht aan de advertentieafdelingen van de dagbladen om te plaatsen. Langendam: ,,We hadden al voor Pims dood het plan om een advertentie te plaatsen met de tekst: `Pim bedankt het Nederlandse volk.' Die zou 300.000 gulden kosten.''

Scheffers laat Langendam die dag weten dat de At your service-pagina's 600.000 gulden zullen kosten. De opdracht is dan al gegeven. Langendam: ,,Dat is veel geld.'' Hij herinnert zich de toezegging die Ed Maas aan Fortuyn heeft gedaan en belt de financier. Langendam: ,,Je hebt Pim een blanco cheque beloofd, Ed. Ik heb hier een rekening van zes ton.'' Maas: ,,Hallo, van een blanco cheque is nooit sprake geweest. Heb je een gaatje in je hoofd?'' Maas nu: ,,De toezegging aan Pim was puur persoonsgebonden.''

Langendam gaat meteen bellen om de opdracht terug te draaien, dat lukt maar ten dele. Langendam nu: ,,Daarna heb ik Maas weer gebeld en hem gevraagd of hij eventueel 300.000 gulden kon regelen.'' Maas, kwaad: ,,Ik zei: ik kan gaan bellen, maar ik geef je geen schijn van kans.'' Langendam belt dan met Thunnessen die over de brug komt met 100.000 gulden. Maas nu: ,,Ze kwamen in die dagen zo vaak op televisie. Had via die weg het Nederlandse volk bedankt. Of had aan die advertentie een word-lidbon geprikt.'' De advertentiekosten staan nog voor 238.000 euro open.

Het tweede deel van de schuld staat geboekt onder de kop `onkosten en managementfees'. Sinds de oprichting van de Lijst Pim Fortuyn declareert De Booij, directeur van de Speakers Academy, zijn onkosten goed gespecificeerd bij de partij. Tot en met de parkeerbonnen. Daarvoor heeft hij de instemming van Fortuyn, Langendam en Dost gekregen.

Declareerwoede

De Booij stuurt facturen voor in totaal 49.000 euro – een `vriendenprijs' van 50 euro per uur – voor activiteiten met Fortuyn, vooral het rondrijden. Voor zijn adviezen aan de sollicitatiecommissie die kandidaat-ministers en staatssecretarissen selecteert brengt hij nog eens 23.000 euro in rekening, met een aanvulling van 5.300 euro. De rekeningen circuleren tussen fractie en bestuur. Beide achten de ander aansprakelijk.

Langendam en Dost berekenen voor de periode na de oprichting een `managementfee'. Ze brengen voor hun werkzaamheden gedurende drieëneenhalve maand, maandelijks 6.000 euro in rekening. De schuld aan Langendam en Dost bedraagt in totaal 42.000 euro.

In de week van 11 februari spraken de oprichters af dat Fortuyn 10.000 euro per maand bij de partij in rekening zou kunnen brengen voor zijn werkzaamheden. De lijsttrekker maakt geen gebruik van die voorziening. Alleen voor een vliegreis naar Italië met Pasen declareert hij 8.000 tot 9.000 euro.

,,Geen spannende bedragen'', vindt Ed Maas over de fees van Langendam en Dost. ,,We trekken er een streep onder, dat verlies nemen we.'' ,,De fractieleden strijken jaarlijks twee ton op voor hun werkzaamheden'', legt Dost uit aan Maas. ,,Dan mogen wij er ook wel wat aan verdienen.'' Langendam zegt slechts twee maanden in rekening te hebben gebracht en nooit zijn kilometers te hebben gedeclareerd. ,,Als je voor niks werkt'', is zijn verklaring, ,,geef je aan dat je werk geen waarde heeft.''

Woensdagavond 24 juli spreekt Maas De Booij aan op zijn declareerwoede. ,,Als je als vriend van Pim zo'n vereniging opzet, had je op z'n minst kunnen wachten tot er geld in kas was.'' Fractielid Harry Wijnschenk spreekt van `kleine graaiers'. ,,Zonder die advertentie en de kosten van de oprichters'', zegt Maas, ,,had de LPF quitte gespeeld.''

De firma Dost brengt met terugwerkende kracht – vanaf de oprichting van de partij – maandelijks 6.000 euro huur voor de Kubus in rekening. De afgelopen maand heeft Dost een huurverhoging doorgevoerd van 1.500 euro. ,,Ik heb in mijn pand een geschiktere ruimte gevonden voor partijactiviteiten'', zegt hij tegen vrijwilliger Ruud Both. ,,Die is iets duurder.''

Eén kostenpost is niet terug te vinden in de boekhouding: het honorarium (50.000 euro) van de advocaten Hammerstein en Spong, die 13 mei na de moord op Fortuyn namens het bestuur aangifte hebben gedaan tegen politici en journalisten wegens het aanzetten tot haat tegen de lijsttrekker.

De partij kan procederen niet betalen, er is geen geld. Dost en Langendam ondertekenen namens de vereniging de aangifte. Mat Herben distantieert zich. Hij zegt: ,,De aangiften zijn gedaan door de partij. De fractie is geen partij in deze.'' ,,Verkiezingstactiek'', zegt Langendam nu. ,,Hij moest een coalitie vormen met de VVD die nalatig was geweest.''

Wie betaalt dan wel? Langendam: ,,Ed Maas.''

De ontmoeting van Maas en Fortuyn in Old Dutch op 18 maart is vier dagen nadat de lijsttrekker bij de presentatie van De Puinhopen van acht jaar Paars drie taarten in zijn gezicht heeft gekregen. Fortuyn blijkt geen aangifte tegen de taartgooiers te hebben gedaan. Dat verbaast Maas. Die spoort hem aan dat alsnog te doen, hij betaalt de juridische bijstand: Hammerstein en Spong. Enkele dagen later brengt Fortuyn alsnog een bezoek aan het hoofd van de recherche in Den Haag.

Maas: ,,Een dag na de moord heb ik Spong en Hammerstein opnieuw ingeschakeld. Als ik het niet deed, deed niemand het.'' Op de avond van de Tweede-Kamerverkiezingen spreekt Maas Mat Herben. ,,Als fractieleider sta ik erbuiten'', zegt Herben. ,,Maar wij gaan door tot het einde.''

Dit artikel is gebaseerd op het nog te verschijnen boek `In de ban van Fortuyn' van Jutta Chorus en Menno de Galan, uitg. Mets & Schilt.