Onherkenbare kunst in kijkkasten

Op een van de drukste plekken van Amsterdam, in een zijstraatje van de Nieuwendijk, beheert het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) een opmerkelijke expositieruimte. Acht vitrines in de zijwand van de Hema doen er dienst als een soort minigalerie, waar iedere maand een nieuwe tentoonstelling te zien is.

Momenteel hangen er kleurenfoto's van Paul Donker Duyvis achter de met graffiti besmeurde ruiten. De beelden zijn afkomstig uit een video over de Braziliaanse Pataxó-indianen en geven een indruk van het leven in het oerwoud. Het zijn eenvoudige portretten, van mannen die elkaars ruggen beschilderen en vrouwen die met pijl en boog jagen. In een galerie zouden de videostills al een hoog exotisch gehalte hebben, maar in deze kermisachtige omgeving lijken ze helemaal misplaatst.

Amsterdam telt meer van dergelijke openbare tentoonstellingsplekken. De bekendste is de Inkijk, een piepklein huisje vlakbij het Rijksmuseum dat door de Stichting Kunst en Openbare Ruimte (SKOR) wordt beheerd. Deze maand richtte gastcurator Jan-Willem Poels er Ideas for living in, een tentoonstelling met door kunstenaars ontworpen gebruiksvoorwerpen. Alicia Framis maakte een handtas van elastiekjes, Gery van Ingen ontwierp behang met een Delftsblauw motiefje en Li Edelkoort ontwikkelde een serie verfkleuren voor mooi weer. Omdat de kunstwerken alleen door de ruiten te zien zijn, heb je het gevoel naar een etalage van een niet bestaande designwinkel te kijken.

Het voordeel van deze `straatgaleries' is dat ze vele duizenden bezoekers kunnen trekken. Het nadeel is dat de kunst er zo onopvallend tentoongesteld wordt dat veel voorbijgangers er geen kunst in zullen herkennen. Dat probleem geldt ook voor de Hortustunnel onder de Weesperstraat, waar in 1998 twee vitrines zijn aangebracht in de scheidingswand tussen het voet- en fietspad. Het AFK nodigt kunstenaars uit om hier installaties te maken die inspelen op de omgeving van de tunnel, tevens ingang van metrostation Waterlooplein.

Kunstenaar Harmen de Hoop plaatste gele borden met treintijden in de vitrines van de Hortustunnel. Van een afstandje lijken ze sprekend op NS-borden, maar bij nadere beschouwing blijken het panelen van de Deutsche Bundesbahn te zijn. Reizigers kunnen er zien hoe laat de treinen vanuit Keulen naar Stuttgart of Wiesbaden vertrekken. Uit niets blijkt dat het hier om een kunstwerk gaat. Maar die ene voetganger die de verdwaalde borden wel opmerkt, zal zijn reis met een glimlach voortzetten, zich afvragend of dit nu een studentikoze grap is of een grote blunder van het spoorwegpersoneel.

Paul Donker Duyvis; t/m 27/7 in de kijkkasten aan de St Nicolaasstraat (zijwand Hema Nieuwendijk), Amsterdam. Ideas for living; t/m 11/8 bij SKOR Inkijk, Ruysdaelkade 2, Amsterdam. Harmen de Hoop; t/m 30/8 in de Hortustunnel, Amsterdam.