Neuken (4)

De hiaten in de vroege geschiedenis zijn opmerkelijk en veelzeggend. Volgens de Amsterdamse rechtshistoricus Theo van der Meer is het niet aangetroffen in de stukken over de grote sodomieprocessen aan het begin van de 18de eeuw (wel naaien). En Lotte van de Pol, historica in Utrecht, trof het niet aan in de duizenden processtukken die zij doornam voor haar geschiedenis van de prostitutie in Amsterdam in de 17de en 18de eeuw. Het woord bleek zelfs niet te vinden in de moppenverzameling van de advocaat, dichter en losbol Aernout van Overbeke. Veel van de ruim tweeduizend moppen die Van Overbeke in de tweede helft van de 17de eeuw verzamelde in een handschrift gaan over pies, poep en overspel. Maar de geslachtsdelen en De Daad omschreef hij en de schuinste moppen haalde hij door.

In Lachen in de Gouden Eeuw (1997) schrijft Rudolf Dekker, die Van Overbekes moppenverzameling bezorgde: ,,Het vrouwelijk orgaan zelf wordt slechts één keer genoemd en dan alleen nog in een woordspeling met het Engelse cut. Elders vinden we de k en twee puntjes of wordt er gesproken over kous, schee of sneetje. [...] Ook het grote aantal aanduidingen van de penis wijst op deze gêne.''

Uit eerder aangehaalde getuigenverklaringen blijkt dat neuken sinds het begin van de 17de eeuw in de volkstaal werd gebruikt voor `coire', maar het lijkt er sterk op dat men het op schrift bij voorkeur meed. Oké, in beledigingszaken of bij getuigenverklaringen moest de griffier het wel opschrijven, omdat dit in het belang was van de rechtsgang. Maar als het enigszins kon, koos men voor een ander woord.

Zelfs in pornografische romans – waarin neuken doorgaans een niet onbelangrijke rol speelt – werd het vaak vermeden. Toch komt het daarin weleens voor. Inger Leemans, die onlangs promoveerde op pornografische romans uit de periode 1670-1700, trof het n-woord aan in het beruchte boek De doorluchtige daden van Jan Stront, opgedragen aen het kackhuys. In deel twee, dat verscheen in 1696, staat de zin: ,,Tullia, genegen zijnde om een deuntje met mij te neuken.'' Vooralsnog is dit de vroegste literaire vindplaats voor de seksbetekenis van neuken (voor vroegere of andere plaatsen houd ik mij aanbevolen). Het is meteen de enige keer dat neuken in Jan Stront voorkomt; de auteur gebruikt verder woorden als drillen, fiemelen, frommelen, boren, hoetelen, klisteren, pompen en snoepen.

Ook in andere oude pornografische literatuur lijkt neuken bijna niet voor te komen. Zo is het niet gevonden in het werk van Pieter Boddaert jr., de grootste en productiefste pornograaf uit de 18de eeuw. Onderzoek naar het woordgebruik in pornografische literatuur is overigens niet eenvoudig. Niet alleen zijn de meeste boeken vernietigd (we kennen vaak alleen de titels nog), maar de platste woorden werden geregeld gecensureerd door letters te vervangen door puntjes. In het geval van neuken is dat lastig, want als je n...en ziet staan, dan kan dat net zo goed naaien zijn.

Nee, voor de duidelijkste vindplaatsen van het woord neuken moet je toch echt in de 20ste eeuw zijn. Opmerkelijk genoeg lijken vooral dichters er een voorkeur voor gehad te hebben, maar dat kan natuurlijk ook komen omdat er – zoals iedereen weet – zo lekker veel op neuken rijmt.

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Zie ook `WoordHoek' op vrijdag op www.nrc.nl.