Melkertbaan houdt mensen te lang vast

Het nieuwe kabinet wil snoeien in het aantal gesubsidieerde banen. Uit onderzoek blijkt dat `melketiers' niet doorstromen naar gewone banen, zoals de bedoeling was.

Bij de fietsenstallingen in Utrecht werken zo'n honderd mensen met een Melkertbaan. Het stallen van een fiets kost vijfig eurocent voor een dag. Dat kan wel eens fors duurder worden, voorspelt Hugo van der Steenhoven, bestuurslid van de stichting U-stal en oud-Kamerlid voor GroenLinks. ,,Als wij de stallingen commercieel moeten runnen, wordt de prijs drie tot vier euro per dag. Dan komt er niemand meer.''

Toch zal een dergelijke verhoging nodig zijn als het nieuwe kabinet het voornemen doorzet om te snoeien in het aantal gesubsidieerde banen, in de volksmond `Melkertbanen'. De coalitie van CDA, LPF en VVD is veel minder enthousiast over deze banen dan de twee paarse kabinetten. De coalitie wil er fors op korten. Voor de zogeheten in- en doorstroombanen (ID-banen), de banen volgens de Wet inschakeling werkzoekenden (WIW) en de `sluitende aanpak' (het beleid om werklozen snel werk of scholing aan te bieden) had Paars II in 2003 2,3 miljard euro bestemd. Het aanstaande kabinet-Balkenende wil hier 850 miljoen euro op bezuinigen.

In het regeerakkoord blijft onduidelijk waar dit bedrag precies vanaf gaat. In de berekeningen van het Centraal Planbureau bij het regeerakkoord wordt uitgegaan van een daling van 54.000 ID-banen nu naar 47.000 in 2006. Maar gemeenten vrezen dat zij worden gedwongen het aantal gesubsidieerde banen veel verder in te krimpen. De vier grote steden toonden in een brief aan de Kamer hun bezorgdheid over het verdwijnen van ,,duizenden stadswachten, controleurs in het openbaar vervoer en assistenten in de zorgsector, het onderwijs en de kinderopvang''.

De Melkertbanen dateren van 1994. `Werk, werk, werk' was het credo van het kabinet Kok-I en de gesubsidieerde arbeid moest hierbij helpen. In de periode 1994-1998 kregen 40.000 mensen een Melkertbaan, dit groeide de jaren erna tot 54.000. Ook zijn er zo'n 35.000 mensen met een WIW-baan, die een meer tijdelijk karakter hebben. Daarnaast zijn er 90.000 mensen met een WSW-baan, in de sociale werkvoorziening.

Vanaf de eerste dag dat de term Melkertbanen viel, liggen deze onder vuur. Tegenstanders spreken van `kunstbanen', `bezigheidstherapie met behoud van uitkering', `verdringing van echte banen' en `verborgen werkloosheid'. Iemand met een Melkertbaan verdient doorgaans hooguit bruto 1.280 euro (130 procent van het minimumloon bij een 32-urige werkweek) en heeft geen pensioenopbouw.

Voorstanders vinden dat tienduizenden mensen die anders nooit aan de slag waren gekomen, nu eindelijk een kans kregen op de arbeidsmarkt en dat er veel maatschappelijk nuttig werk mee wordt gedaan. Doordat relatief veel allochtonen gesubsidieerde banen kregen, zouden de banen ook bijdragen aan de integratie.

De discussie laaide op toen zomer 2001 het kritische rapport Aan de slag van een werkgroep van topambtenaren uitlekte. Van alle mensen met een WIW-baan stroomde maar 19 procent naar een echte baan, voor de ID-banen is dit slechts 6 procent. De topambtenaren concludeerden dat de banen een `semi-permanent' karakter hadden gekregen.

Een gisteren door het ministerie van Sociale Zaken gepubliceerd onderzoek bevestigt deze conclusies: een Melkertbaan is vaak een eindstation, aldus een onderzoek van het Tilburgse instituut IVA. Gemeenten en werkgevers doen er nauwelijks iets aan aan om de `melketiers' te laten doorstromen. Het Kamerlid Verburg (CDA) vindt dat deze onderzoeken aantonen dat de gesubsidieerde banen hun doel voorbijschieten. ,,Er nauwelijks sprake van doorstroming. De huidige arbeidsmarkt vraagt veel meer specifiek opgeleide mensen. Het geld kan beter worden gebruikt om mensen aan een echte baan te helpen.''

Gemeenten worden weliswaar gekort, maar zij zullen een veel grotere vrijheid krijgen om de arbeidsmarktbudgetten in te zetten, beklemtoont Verburg. ,,Er moeten reguliere banen van gemaakt worden, daarvoor is best ruimte.''

Met de grotere vrijheid om geld te besteden zijn gemeenten ingenomen, zegt Marianne Schrijver, hoofd werk en inkomen van de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Ook dat het kabinet belooft dat de regelgeving eenvoudiger wordt, stemt tot tevredenheid. ,,Maar dat wordt vaker gezegd. Daar zijn wij wel een beetje cynisch over.'' De VNG vindt dat te veel de nadruk wordt gelegd op de geringe doorstroming naar regulier werk. Schrijver: ,,Vergeten wordt dat er maatschappelijk heel nuttig werk wordt gedaan. De dienstverlening aan burgers zal door deze bezuinigingen verminderen.''

De stichting U-stal zou haar medewerkers graag een echte baan willen geven, zegt Hugo van der Steenhoven. ,,Maar daar hebben we geen geld voor. Als de bezuinigen doorgaan, moeten we fietsenstallingen sluiten en komen onze mensen weer in de bijstand. Dan zijn ze ook duur en doen ze niets.''