Neuken (2)

Zo verscheen fuck pas vier jaar geleden – in 1998 – voor het eerst in de New York Times, in een citaat van, jawel, Monica Lewinsky. De Britse krant The Times heeft het nog nooit afgedrukt, dat wil zeggen: nog nooit voluit. Als ze er echt niet omheen kunnen schrijven ze f*** – waardoor het woord overigens alleen maar extra opvalt, vooral in grijze kolommen.

Vorige week schreef ik onder meer over de oudste vindplaats van neuken. Tot voor kort nam men aan dat de seksuele betekenis van dit woord – dat nog zes andere betekenissen kent – in 1762 voor het eerst op schrift was gesteld, en wel door een blanke boer in Zuid-Afrika die liet weten dat hij alles wel wilde neuken, wit of zwart, het maakte hem niet uit. Een onderzoek naar een burentwist in Leeuwarden had echter een vroegere vindplaats opgeleverd, uit 1706. Een drinkebroer had zijn brave buurvrouw indertijd toegeschreeuwd dat zij zich ,,meer als duysentmael van de olde maeckelaer hadde laten neucken, ja meer als sij hairen aen haer kut had''.

Daarmee was de datering van dit neuken dus 56 jaar vervroegd. Maar de seksbetekenis van neuken blijkt nog ouder te zijn. P.J. Verkruijsse, historisch letterkundige in Amsterdam, maakte melding van een tekst van 24 april 1659 die hij had aangetroffen in de zogenoemde Secrete Confessieboeken van het Rechterlijk Archief van het Gemeentearchief Amsterdam. Het gaat om een verkrachtingszaak van een meisje van elf jaar, de dochter van een immer dronken herbergier. Terwijl haar vader op de bank ligt te slapen, vergrijpt een bezoeker zich in een belendend vertrek aan het meisje. Ook na al die eeuwen blijft het een onverkwikkelijke tekst om te lezen. De man haalt ,,sijn instrument uyt sijn broeck'' en vraagt het meisje of zij weet wat hij haar laat zien, waarop zij `nee' zegt. De tekst vervolgt: ,,Hy vorders seijde het is een pas [...] ende dat hy toen haar rocken opraepte ende sijn pas in haar lijff stack dat het haar seer dede sulx dat sij huijlde ende dat hij doen tegens haer seyde dat is neucken.''

Tja, van een geile Zuid-Afrikaanse boer zijn we via een Friese burenruzie terechtgekomen bij een Amsterdamse verkrachtingszaak – veel vrolijkheid lijkt er in de vroege geschiedenis van het woord neuken niet te vinden. Er blijkt een nog iets oudere vindplaats voorhanden, die werd aangeleverd door Jaap Jacobs uit Oegstgeest. Bij zijn onderzoek naar kolonisten in Nieuw-Amsterdam, zoals het latere New York tussen 1625 en 1664 heette, stuitte Jacobs op een rechtszaak van een kolonist, Joost Goderis, die belachelijk was gemaakt omdat zijn vrouw overspel zou hebben gepleegd. Het gaat hier om een zaak die voorkwam op 10 februari 1653 – een van de eerste zaken die door de pas geïnstalleerde rechtbank van burgemeesters en schepenen in Nieuw-Amsterdam werden behandeld. Goderis was op een dag met zijn kano naar het Oestereiland (het tegenwoordige Ellis Island) gevaren, en daar aangekomen vroeg een brutale kerel hem ,,om sijns eijsers vrou eens te mogen neuken'', want hij wist nog van een andere man die dat deed. Het kwam uiteindelijk tot een vechtpartij, waarbij iemand in de nek werd gestoken.

Het zal duidelijk zijn: voor de vroege geschiedenis van neuken moet je in oude rechtbankverslagen zijn. Het zou nog eeuwen duren voordat het woord in literaire bronnen werd gebruikt. Wordt vervolgd.

Reacties naar sanders@nrc.nl