Moordzuchtige lift teistert Almere

Dick Maas' De lift had geen dure ketchup-effecten of Amerikaanse stuntmannen nodig, vertelt Dana Linssen.

Alles wat regisseur Dick Maas vertelt op het commentaarkanaal van de onweerstaanbare Nederlandse klassieker De lift (1983) is leuk. De kampioen droogkloterigheid wisselt technische informatie af met herinneringen en inhoudelijke observaties. Wie een onlangs verschenen boek over de geschiedenis van de Nederlandse Film en Televisie Academie erop naslaat krijgt wellicht de indruk dat Dick Maas (1951) een modelstudent was.

De enige keer dat zijn naam in het register voorkomt is als striptekenaar van het studentenblad Blow-up, waarin het duo Mug en Zifter een bezoekje brengt aan de wanordelijke academie. In werkelijkheid werd Maas pas na drie toelatingsexamens aangenomen, studeerde hij zeer tegen de zin van zijn docenten, maar wel cum laude af met een genrefilm en moest hij daarna met zijn eerste speelfilm langs verschillende producenten leuren. Uiteindelijk wilde Matthijs van Heijningen wel met hem in zee, al verliep die samenwerking ook niet zonder problemen. Maas: ,,Ik kan me herinneren dat ik op deze middag ben ontslagen als regisseur. Maar aan het einde van de middag was ik weer aangenomen.''

Het verhaal van De lift is eenvoudig, z'n reputatie groots. Een moordzuchtige lift maakt een spiksplinternieuw flatgebouw in Almere onveilig. Huub Stapel speelt de ondernemende monteur die van de hoed en de rand wil weten, om hem heen is de complete Nederlandse acteerwereld van dat moment verzameld in bijrollen. Regisseur, scenarioschrijver en componist Maas memoreert de acteurs die er sindsdien gestorven zijn en vraagt zich van mensen waar hij lang niets meer van heeft gehoord af of die wellicht ook dood zijn, maar (nasaal stemgeluid): ,,dat heeft niet met de `curse' van De lift te maken of zo, het is ook al weer achttien jaar geleden''.

De lift werd gemaakt voor 750.000 gulden, brak in de Nederlandse bioscopen de James Bond-records en werd op het Filmfestival Cannes aan Amerika verkocht. Twee jaar geleden profiteerden regisseur Maas en producent Laurens Geels van de belastingvoordelen die filminvesteerders dankzij de cv-regeling genieten en maakten ze met Amerikaanse B-acteurs een Engelstalige remake van De lift in de studio in Almere. Down kostte 27,8 miljoen gulden, had een schat aan special effects, stuntmannen en smerigheid die niet goedkoop uit de ketchupfles kwam. En was een stuk minder onderhoudend.

Die lowbudget manier van draaien die Maas bij De lift beoefende is natuurlijk reuze frustrerend voor de makers. Maas moppert daar dan ook veel op: ,,Hier vallen de bloeddruppels op zijn schouders. Dat moet natuurlijk weer in twee keer goed, want er zijn maar twee jasjes.'' Voor toeschouwers levert dat soort creativiteit op het scherpst van de snede vaak veel genietbaars op. Pas aan het einde, als hij over de eindtitels heen nog snel even de zegetocht van de film in de herinnering roept, doet Maas een poging dat te begrijpen: ,,Zo zie je maar dat de beperking soms ook de mooiste dingen...'' Hij maakt zijn zin niet af. Geef de regisseur die zich voor zijn grootste succesfilm door Jaws liet inspireren maar gewoon een zak geld, hoor je hem denken.

De lift is te koop op dvd (First Floor Features). Down is te huur op dvd (Buena Vista).