Mijdt verleidelijke belastingvoordelen

Het nieuwe kabinet wil het mes zetten in de populaire spaarloonregeling voor werknemers en de lijfrentepremieaftrek voor iedereen. Dat lijkt geen ramp. Het spaarloon beperkt zich immers tot 788 euro per jaar en werknemers in loondienst, terwijl honderdduizenden freelancers en zelfstandigen er niet van mogen profiteren. Voor de basisaftrek lijfrentepremie van 1.069 euro per jaar geldt een ander bezwaar. Mensen sluiten die polissen om het belastingvoordeel, zonder alternatieven te bekijken en zonder na te gaan of ze wel extra voorzieningen voor later nodig hebben.

Een populaire combinatie is die tussen de spaarloonregeling (en premiespaarregeling) en een lijfrentepolis. Je mag de maandinleg voor de spaarregeling direct gebruiken als premie voor de polis. Zo behaal je twee voordelen: over de bruto inleg betaal je geen loonbelasting en de premie is aftrekbaar van het inkomen. Op dat dubbele voordeel hamerde de verzekeringswereld intensief en met succes. Half Nederland zit er mee in z'n maag indien beide regelingen vervallen.

Uit deze plannen blijkt weer dat je nooit iets moet afsluiten om de belastingvoordelen alleen. Maar maak dat Nederlanders maar eens wijs. Ze geven een gulden uit voor een dubbeltje belastingvoordeel.

De overheid speelt in de jacht op belastingvoordeel door particulieren een cruciale en ook bedenkelijke rol. Een staat heft belastingen om de jaarlijkse uitgaven te financieren. Meer hoeft niet, staatshuishoudelijk gezien. Maar politici willen meer. Bijvoorbeeld kiezers behagen met voordelen. Bedrijven (in nood) bijstaan met belastingkorting. Of partij-idealen verwezenlijken. De overheid gebruikt de belasting dan als instrument om doelen te verwezenlijken. In de praktijk blijkt het positieve effect ervan tegen te vallen, amper te meten of bij de verkeerden terecht te komen, zo blijkt onder meer uit een rapport van de Algemene Rekenkamer.

Ook bij de particuliere belastingen zijn er voorbeelden die verkeerd uitpakken. Zo kregen we na de Brede Herwaardering in 1992 de kapitaalverzekeringen met een looptijd van minimaal 15 of 20 jaar, waarvan de einduitkering tot een bepaald bedrag belastingvrij is. Zo blijven de rente en dividenden onbelast, terwijl de mensen die in eigen beheer sparen of beleggen er inkomstenbelasting over moeten betalen. De ideële bedoeling van deze verzekering was het stimuleren van de extra oudedagsvoorziening in eigen beheer, bijvoorbeeld om een pensioengat te dichten. Dat voornemen hielp de meest agressieve sector van de financiële wereld snel om zeep. Deze polis werd hét middel om te beleggen in aandelen. Aanbieders schermden in de beginjaren met jaarrendementen tot 21 procent. Daar kan geen mens tegenop. Dus vele honderdduizenden Nederlanders zitten nu met zo'n polis, met een inmiddels sterk gedaalde waarde. In het huidige belastingstelsel bestaat het voordeel van de polis niet meer. Over rente en dividend betaal je immers geen inkomstenbelasting meer. Je had beter in eigen beheer kunnen beleggen, zonder de verplichtingen van een beleggingspolis.

Ook de renteaftrek voor een eigen-huislening lijkt zijn doel voorbij te schieten. Dit is een ideaal belastingvoordeel voor mensen die (nog) geen geld hebben, maar toch een huis willen kopen. Je leent geld voor een huis, een eerste levensbehoefte. Maar zo redeneert haast niemand meer. Je neemt meer schuld op je dan nodig is voor het huis en je belegt je eigen geld in effecten. Dat levert meer op dan de rente die je zelf betaalt, na aftrek van het belastingvoordeel, zo beweren aanbieders van de verleidelijke hypotheekconstructies. Een schuld is in hun ogen geen schuld meer, maar een rijk bezit. Hier schiet het belastingvoordeel ook zijn doel voorbij.

De moraal is dat je verleidelijke belastingvoordelen moet mijden, tenzij je precies weet wat je doet. Maar de overheid blijft een risicofactor, omdat men eens in de zoveel jaar het belastingstelsel op de schop neemt en allerlei (te) populaire voordelen beperkt of doorhaalt om ruimte te scheppen voor ander beleid. Je weet als belastingplichtige nooit waar je aan toe bent. Dat is wel een ramp.