In de eerste cirkel

Toen de Amerikaanse grootmeester Yasser Seirawan zijn actie begon om tot één algemeen erkend wereldkampioenschap te komen, haalde hij het geval Piket aan als een teken dat er iets grondig mis was met de schaakwereld.

Zo'n prachtkerel als Jeroen Piket, een groot talent dat bovendien het geluk heeft in Nederland te wonen, waar ieder jaar het Corustoernooi is, als zelfs hij een carrière buiten het schaken zoekt, dan zijn we diep gezonken.

Seirawan slaagde met zijn actie en een onbedoeld gevolg is dat nu een nog prominenter schaker er de brui aan wil geven: Alexander Chalifman, ex-wereldkampioen van de FIDE. Ten behoeve van de hereniging is het FIDE-kampioenschap van 2003 waar zo'n honderd spelers aan mee zouden doen, van de baan. Voor de massa komt pas weer een kans in 2005. Dat ligt ver weg en in de tussentijd kan veel misgaan.

,,Ik ben niet iemand die kan rekenen op uitnodigingen voor toptoernooien, want ik heb mijn vrienden nooit onder de organisatoren gezocht. Ik moet het van open toernooien hebben. Nu dat FIDE-toernooi er niet meer is, is er geen toekomst meer voor mij in het schaken. Ik moet uitkijken naar een andere baan.'' Aldus Chalifman. Zijn klacht is wel wat overdreven, maar niet geheel zonder grond.

Over de harde overlevingsstrijd in de open toernooien vertelde Genna Sosonko eens een indringende parabel. Hij citeerde Aleksander Solzjenitsyn, die toen hij voor het eerst in een werkkamp kwam een goede raad kreeg van een oude man: ,,Zorg dat je niet bij het algemene werk wordt ingedeeld, het bomen zagen bij een temperatuur van min 30. Dan zul je sterven. Je moet er alles aan doen om bijzonder werk te krijgen, in een keuken of bibliotheek.''

Het was een citaat uit Solzjenitsyns boek In de eerste cirkel. In de eerste cirkel van Dante's Inferno zaten de deugdzame heidenen en de ongedoopten. Dichters als Homerus en Ovidius. Satan zelf zat in de eerste cirkel. Daar was het zo slecht nog niet.

De schakers in de open toernooien zijn de bomenzagers die zullen sterven. De eliteschakers zitten in de eerste cirkel. Om daar te komen moet je alles doen en morele scrupules zijn een vorm van zelfmoord. Dat die bevoorrechten van de eerste cirkel toch nog steeds in de hel zitten, geeft de zonnige kijk aan die Sosonko op het schakersleven heeft.

De match in `advanced chess' die jaarlijks in de Spaanse stad Leon wordt gespeeld, is typisch een snoepje voor de eerste cirkel. Twee topschakers spelen om de grandioze titel `Master of Masters of Advanced Chess'. Ze mogen de computer gebruiken, zowel de databank met een paar miljoen partijen als het schaakprogramma Fritz. De bedenktijd voor de hele partij is 45 minuten plus 15 seconden per zet.

Vorige week speelden Kramnik en Anand zes partijen waarvan er slechts één beslist werd. Kramnik won. Voor de toeschouwers is het aardige van deze vorm van schaken dat ze precies kunnen zien wat de spelers op hun computerscherm hebben. Ze kijken als het ware in hun brein.

Wit Kramnik-zwart Anand, derde matchpartij

1. Pg1-f3 d7-d5 2. d2-d4 e7-e6 3. c2-c4 d5xc4 4. e2-e3 c7-c5 5. Lf1xc4 Pg8-f6 6. 0-0 a7-a6 7. Lc4-b3 c5xd4 8. e3xd4 Pb8-c6 9. Pb1-c3 Lf8-e7 10. Lc1-g5 0-0 11. Dd1-d2 Pc6-a5 12. Lb3-c2 b7-b5 13. Ta1-d1 In Kramnik-Anand, Dortmund 2001, werd gespeeld 13. Df4 Ta7 14. Tad1 Lb7 en nu kwam 15. d5 met grote kracht. 13...Pa5-c4 De standaardzet 13...Lb7 wil hij niet om een reden die ik niet ken, maar die ongetwijfeld doordacht zal zijn. 14. Dd2-f4 Dreigt 15. Lxf6 Lxf6 16. De4 14...Ta8-a7 15. Pf3-e5 Dreigt 16. Pc6 15...Ta7-c7 16. Pe5xc4 b5xc4 17. Lg5xf6 Le7xf6 18. d4-d5

MmieMdlm

mMdMmgag

gmMmgcMm

mMmGmMmM

MmgmMEMm

mMBMmMmM

GAImMAGA

mMmJmJFM

Deze opstoot van de d-pion is bijna het handelskenmerk van Kramnik. 18...e6-e5 Nu wordt de d-pion heel sterk, maar 18...exd5 was ook geen pretje. Dan is 19. Pxd5 Tc5 (19...Td7? 20. Df5 of 19...Tb7 20. Tfe1) misschien nog net uit te houden voor zwart, maar 19. Txd5 wint in ieder geval een pion. 19. Df4-f3 Tc7-b7 20. Df3-e4 g7-g6 21. De4xc4 Tb7xb2 22. Lc2-b3 Lf6-g5 23. d5-d6 Lc8-e6 24. Dc4-a4 Le6xb3 25. a2xb3 Dd8-b6 26. Da4-g4 Lg5-f4 27. Pc3-d5 Db6-d8 28. Pd5xf4 e5xf4 29. d6-d7 In de vereenvoudigde stelling heeft de d-pion reuzenkracht gekregen. 29...Tb2xb3 30. Dg4xf4 Tb3-b8 31. Tf1-e1 Dd8-b6 32. h2-h4 h7-h5 33. Td1-d6 Db6-c5 34. Df4-f6 Dc5-f5 Van de regen in de drup. In het middenspel hangt hem op den duur g2-g4 boven het hoofd, maar het eindspel gaat nog sneller verloren. 35. Df6xf5 g6xf5 36. Td6xa6 Tf8-d8 37. Ta6-d6 Zwart gaf op.