Neuken

De vroegste vindplaats van de seksuele betekenis van neuken dateerde tot voor kort uit 1762. Een Nederlandse boer in Zuid-Afrika schreef in dat jaar: ,,Ik wil neuken, wit of swart, al wat mij voorkomt dat het lekkerste smaakt, wil ik nemen.''

De Leeuwarder Courant meldde nu dat Onno Hellinga, een historicus van de Fryske Akademy, de seksuele betekenis met 56 jaar had weten te vervroegen, en wel door de vondst van een getuigenverklaring van een burenruzie. Voor Leovardia, een tijdschrift dat is gewijd aan de geschiedenis van Leeuwarden, deed Hellinga onderzoek naar Johannes Bodendijk, een wolkammer uit Leeuwarden. Bodendijk was een lastpak en als hij dronken was, schold hij iedereen de huid vol. Mannen maakte hij steevast uit voor schelmen, en vrouwen voor hoeren. Zo riep Bodendijk op een zomerdag tegen zijn overbuurvrouw Frouckjen Michels ,,dat ze haer meer als duysentmael van de olde maeckelaer hadde laten neucken, ja meer als sij hairen aen haer kut had''.

Frouckjen, een keurige weduwe van 56, pikte dit niet en stapte naar de rechter. De griffier moest even slikken toen hij de aanklacht optekende en hij voegde aan het gewraakte zinnetje toe dat hij het `met eerbaerheit geschreven' had. Maar toch schreef hij Bodendijks vuilbekkerij letterlijk op, waardoor wij nu weten dat de seksuele betekenis van neuken niet van 1762 dateert, maar al in 1706 is opgetekend.

Ik maak mij sterk dat die betekenis nog véél ouder is, maar dat preutsheid schrijvers, griffiers, dichters en woordenboekenmakers ervan heeft weerhouden dit platte woord te gebruiken of vast te leggen.

Met name onder woordenboekenmakers heeft die preutsheid onvoorstelbaar lang geduurd. Zo vermeldt Koenen, een woordenboek dat sinds het eind van de 19de eeuw met grote ijverigheid wordt bijgewerkt, de seksuele betekenis van neuken pas sinds 1974! Van Dale is minder preuts, en vermeldt de seksbetekenis sinds 1898.

Overigens was 1974 ook het jaar waarin neuken debuteerde op de Nederlandse televisie. Die primeur komt Joop van Tijn toe, die het op 21 januari 1974 gebruikte in `Open en bloot', een televisieprogramma waarmee de VARA Nederland seksueel probeerde bij te spijkeren. Ik kan me dat debuut nog goed herinneren: ik zat bij mijn ouders op de bank, mijn mond viel open toen Van Tijn neuken zei, maar hij zei het juist met een verraderlijke terloopsheid – alsof het toen al jaren dagelijks op Het Journaal te horen was. Overigens liep Nederland wat dit betreft zeker niet voor op de rest van de wereld. In Engeland had Kenneth Peacock Tynan, de man die later de revue `Oh! Calcutta!' zou maken, in 1965 geschiedenis geschreven door op televisie het woord fuck te gebruiken.

Gezien het belang dat veel mensen aan neuken hechten, is het curieus dat de rijke cultuurgeschiedenis van dit woord nog nauwelijks in kaart is gebracht. In welk gedicht werd het voor het eerst gebruikt (niet Campert!), in welk toneelstuk en in welke roman? Wie het weet mag het zeggen.

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl. Zie ook WoordHoek op vrijdag op www.nrc.nl