`Saoedi-Arabië is dankzij 11 september de soep van de dag'

Als gevolg van 11 september is de wereld in Saoedi-Arabië geïnteresseerd. Dat is een goede zaak, aldus de liberaal Hussein Shobkshi: `Bin Laden heeft ons wakker geschud.'

Elf september, zegt Hussein Shobokshi, is het beste dat Saoedi-Arabië had kunnen overkomen. Shobokshi is een bouwtycoon uit Jeddah en een geziene gast op tv-stations en de Arabische opiniepagina's. Zeker sinds de aanslagen in New York speelt hij een prominente rol in het internationale debat en op seminars met westerse beleidsmakers. Hij geldt als een van de meest welbespraakte Saoedische liberalen.

,,Sinds 11 september zijn wij de soep van de dag', zegt Shobokshi grijnzend over zijn vaderland, de geboortegrond van Osama bin Laden en 15 van de 19 vermeende kapers. ,,De wereld is opeens in ons geïnteresseerd. Voor het eerst worden Saoediërs echt geconfronteerd met debat, kritiek, pluralisme. Ik bedoel, de aanslagen waren een verschrikkelijke misdaad en Osama bin Laden is een gek. Maar hij heeft ons wakker geschud.'

Volgens de Amerikanen leidt uw onderwijssysteem rechtstreeks op tot extremisme en westerlingenhaat à la Bin Laden

,,Als zakenman weet ik dat ons onderwijs moet worden hervormd. Dat besef wordt breed gedragen en dateert al van voor 11 september. Die Amerikaanse beschuldigingen maken hervormingen juist moeilijker omdat niemand de indruk wil wekken dat hij handelt onder Amerikaanse druk. Bovendien, zeg ik tegen Amerikanen, kijk naar jezelf. Joodse terroristen als Meir Kahane (de vermoorde leider van de verboden joodse terreurbeweging Kach, red.) en Baruch Goldstein (joodse kolonist die in 1994 in Hebron 29 biddende moslims neermaaide, red.) zijn producten van joodse scholen in Amerika. Ik heb die Talmudscholen in Brooklyn bezocht. Kinderen leren daar dat de wereld is verdeeld tussen goyim en joden, en dat goyim minderwaardig zijn. Ik heb vaak ontmoetingen met Amerikaanse Congresleden en dan zeg ik: Mest eerst je eigen stal uit.'

En wat zeggen de Congresleden terug?

,,Ze zijn stil want zoiets hebben ze nog nooit gehoord. Hun media geven een eenzijdig beeld van het Midden-Oosten. Laatst had ik hier een journaliste van de Philadelphia Enquirer die vroeg of ik mijn vrouw sla. Ik bedoel, voor wat voor artikelen komt zo'n vrouw hierheen?'

Jaarlijks vinden 80.000 Saoediërs geen baan. Dat is een tijdbom.

,,Absoluut en men beseft dat. Ik juich bij elke daling van de olieprijs. Hoe lager de prijs, hoe noodzakelijker snelle hervormingen. Een hoge olieprijs is als morfine, alle problemen worden aan het zicht onttrokken. Maar Saoedi-Arabië telt steeds meer mensen bij gelijkblijvende of dalende olieinkomsten. Dus moet de economie worden opengegooid.'

Veel van de noodzakelijke hervormingen stuiten op bezwaren bij de geestelijkheid.

,,Inderdaad, hier is de geestelijkheid tegen geboorteplanning terwijl de mullahs in Iran daarmee enorme successen boeken. Wat maar aantoont dat geboortenbeperking niet tegen de islam is. Zelfde met de behandeling van vrouwen. Ik vind het onislamitisch om vrouwen de rechten van mannen te ontzeggen. Daarbij wil ik wel opmerken dat tot nu toe meer moslims onder een vrouwelijke leider hebben geleefd, dan westerlingen: Bangladesh, Pakistan, Indonesië, Turkije, allemaal hebben ze vrouwen aan de top gehad. Maar in het Westen beklijven dergelijke feiten nooit.'

Bent u optimistisch over de regio?

,,Enigszins. Door de satellietstations komen Arabische leiders niet langer weg waarmee ze vroeger wegkwamen. De Arabische wereld staat op een tweesprong en de vraag is: wordt het Abdullah (de Saoedische kroonprins die Israël in april vrede bood in ruil voor terugtrekking uit de bezette gebieden, red.) of wordt het Nasrallah (leider van Libanese beweging Hezbollah die Israel wil vernietigen, red.)? Zoals het nu gaat, kan het niet meer. De manier waarop Amerika in deze regio met twee maten meet is onhoudbaar. Irak wordt keihard aangepakt omdat het VN-resoluties schendt, maar Israël kan z'n gang gaan. Ik bedoel, Arafat is shit en een leugenaar. Allemaal waar en terecht dat het gezegd wordt. Maar dat George Bush premier Sharon heeft omschreven als een `man van de vrede' – daarmee heeft hij in het Midden-Oosten alle krediet verspeeld. Ook de Arabische leiders zijn ongeloofwaardig geworden en daarom zeg ik dat we op een tweesprong staan.'

Abdullahs plan zegt niets over de terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen.

,,Er zal op zijn minst een symbolische erkenning door Israël van het recht op terugkeer moeten komen.'

Terugkeer van alle drie miljoen Palestijnen naar Israël zou zeker leiden tot een burgeroorlog daar.

,,Dat is heel waarschijnlijk en die instabiliteit is uiteindelijk niet in het belang van de Arabische regimes.'

Het plan wordt in Amerika genegeerd. Waarom koopt Saoedi-Arabië niet één F-16 minder en huurt van dat geld een goed PR-bureau?

,,Dat bepleit ik aldoor! Maar Arabische leiders zijn slecht in lange-termijnplanning. Ze geloven in aspirine-oplossingen, meteen de pijn weg, direct resultaat. PR-campagnes werken pas na enige tijd.

Officieel steunen alle Arabische landen Abdullahs plan. Maar denkt u dat bijvoorbeeld het Syrische regime zonder het conflict kan? Wat rechtvaardigt dan nog de dictatuur daar?

,,Dat is een van de belangrijkste vragen van dit moment. Ik zeg: Let's call their bluff.'

Vijfde artikel in een serie over Saoedi-Arabië. Eerdere afleveringen verschenen op 4, 5, 6 en 7 juni. De serie wordt elders in de krant voortgezet.