`Multinationals remmen innovatie'

Internet begon als vrijplaats voor ideeën, zegt de Amerikaanse hoogleraar Lawrence Lessig. Maar multinationals willen nu verdere innovatie remmen omdat ze geen concurrentie willen.

Hoogleraar internetrecht Lawrence Lessig maakt zich grote zorgen over de toenemende invloed van bedrijven en wetgeving op het internet. Lessig, hoofd van het Center for Internet and Society aan Stanford University, was vorige week in Amsterdam op uitnodiging van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) voor een master class met Nederlandse juristen. Hij geldt als één van de meest vooraanstaande denkers op het gebied van internetregulering.

Waarom zijn grote bedrijven als Disney en Time Warner een bedreiging voor internet?

,,Internet is begonnen als een soort vrijplaats voor ideeën en applicaties. De architectuur van het internet bestaat uit gratis programma's en protocollen die iedereen kan gebruiken en aanvullen. Deze basis heeft tot een geweldige innovatie geleid. Duizenden nieuwe bedrijven en toepassingen zijn ontstaan omdat de kern van internet vrij was. Nu zie je dat multinationals, die het internet relatief laat hebben ontdekt, innovatie willen remmen omdat ze geen concurrentie willen. Onder het mom van bescherming van auteursrechten en intellectueel eigendom houden ze vernieuwende initiatieven tegen. De leveranciers van de inhoud en bedrijven die eigenaar van de infrastructuur zijn, bepalen wat consumenten en andere bedrijven mogen en niet mogen.

Het is in de Verenigde Staten bijvoorbeeld verboden om zelf een programma te schrijven om een cd of een dvd met kopieerbeveiliging op je pc te bekijken. Kabelbedrijven, die zowel inhoud als netwerken bezitten, hebben jarenlang webuitzendingen tegen gehouden, zogenaamd omdat real video het web zou overbelasten. De werkelijke reden was dat ze geen concurrentie wilden zijn voor kabeltelevisie.''

Hoe remt de strijd om de auteursrechten innovatie?

,,Startende bedrijven hebben steeds meer moeite om financiering te vinden omdat investeerders niet het risico willen lopen dat de producten en diensten van de start-ups verboden worden. Langdurig onderzoek naar softwarepatenten en andere rechten van intellectueel eigendom is noodzakelijk. Dat kost honderdduizenden dollars. Zoveel geld hebben startende bedrijven niet. Venture capitalists hebben het geld voor zulke onderzoeken wel, maar vermijden risico's van claims liever.

Het auteursrecht is veranderd in een absoluut eigendomsrecht. Niet de belangen van makers worden beschermd, maar die van grote bedrijven die niet willen dat consumenten digitale muziek downloaden in plaats van cd's te kopen.

Een ander probleem is de verlenging van het auteursrecht. Telkens als de rechten op Mickey Mouse van Disney dreigen te verlopen, besluit het Congres om de duur van het auteursrecht te verlengen. Dat is onlangs weer gebeurd. Mickey Mouse is nu beschermd tot 2023. Er gaat ook een censurerende werking uit van het auteursrecht. Kritiek op bestaande boeken is soms niet mogelijk omdat het nieuwe werk volgens de wet 'afgeleid' is van het oude. Een parodie op het bekende boek `Gone with the wind' (1936) van Margaret Mitchell is om die reden jarenlang tegen gehouden. In de parodie `The wind done gone'kritiseerde de auteur Alice Randall Mitchells rooskleurige visie op de slavernij in het Zuiden van de VS.''

Is die ontwikkeling tegen te houden?

,,Ik treed momenteel op als advocaat in een rechtszaak tegen de Mickey Mouse Protection Act, zoals ik de Copyright Term Extension Act noem. Wij willen dat de Mickey Mouse-wet ongrondwettelijk wordt verklaard. Bekende economen, onder wie enkele Nobelprijswinnaars, en juristen steunen de zaak. Mensen als James Buchanan en Milton Friedman, die toch niet bekend staan om hun progressieve ideeën, zijn ervoor dat creatief en wetenschappelijk werk na een redelijke termijn in het publieke domein valt zodat iedereen erop voort kan borduren.''

Hoe groot is de kans dat u deze zaak wint?

,,Heel groot, denken wij. Eerdere uitvindingen als de videorecorder en kabeltelevisie zijn nooit tegengehouden door het Hooggerechtshof, ondanks beweringen van tegenstanders dat ze inbreuk op het auteursrecht mogelijk maakten. Internet zou ook met rust gelaten moeten worden door wetgevers en bedrijven. De afgelopen jaren zijn verscheidene auteurswetten aangenomen zoals de Digital Millennium Copyright Act (DMCA) die echt veel te ver gaan. Wij zijn niet tegen auteursrechtelijke bescherming, maar meer auteursrecht betekent niet meer gewin voor de samenleving. Meer auteursrecht betekent minder innovatie en op den duur minder welvaart. De Verenigde Staten verzwakken hun concurrentiepositie door de steeds strengere auteurswetgeving. Een uitvinding als de kopieermachine zou het nu nooit meer halen.''

Waarom komen consumenten niet in opstand tegen de strenge wetgeving?

,,Amerikanen hebben een heilig ontzag voor eigendom. Als je dat niet hebt, word je uitgemaakt voor communist en tot persona non grata verklaard. Het downloaden van MP3's en het afspelen van beveiligde cd's wordt ook door consumenten als diefstal gezien. Dat dat verboden wordt, vinden ze dus heel vanzelfsprekend. Veel Amerikanen denken dat kinderen die een liedje van Britney Spears downloaden zonder ervoor te betalen moreel corrupt worden. Alsof ze vervolgens in de winkel cd's gaan jatten.''