Lezen is geen tv-sport

Tennis is geknipt voor tv. Het gaat razendsnel, er worden veel doelpunten gescoord en elke verzuchting van de spelers wordt uitvergroot geregistreerd. Ook de hevige beroering van familie, vrienden en coaches op de tribune wordt bijgehouden. In de finale van Roland Garros zag ik gisteren Costa met zijn racket gespiegeld via een zonnebril van een toeschouwer. Dan weer van hoog boven de tribune, dan weer dichtbij het tennisveld. Elk punt kan van de meest uiteenlopende hoeken worden gereconstrueerd. Er is ook gemakkelijk een computerspelletje van te maken.

Tennis is aangrijpender dan boksen, want daar kunnen de kemphanen soms vele minuten lang loos om elkaar heen cirkelen. Maar net als bij boksen zijn er geen gewelddadige vandalen in het publiek, want die willen bij een club, bij een team horen, niet bij een individu dat voor zichzelf hopen prijzengeld in de wacht sleept. Kapitalisme is geweldloze concurrentie.

Zo'n toernooi heeft ook iets dierlijks. De koele winnaar Costa, in zijn ouderwets ruime witte tenniskleding, deed me denken aan een roofdier dat zijn prooi bij de nek neemt en hevig heen en weer schudt, zodat die prooi enigszins verdoofd raakt tegen de gevolgen van zijn verlies. Maar toen het al helemaal verloren leek, richtte de bedeesde Ferrero zich nog even op, uit onverschilligheid bijna en hij scoorde nog wat punten. Te laat.

Voetbal is minder spectaculair dan tennis. Almaar heen en weer rennen over het veld, veel strafmomenten en bijna geen doelpunten. En ondanks dat is het spel nooit aangepast aan de televisie. De Amerikaanse voetbalbond probeerde kunstmatig het aantal doelpunten te verhogen, maar daar is nooit wereldwijd gevolg aan gegeven. Als de drempel van massale belangstelling eenmaal is overschreden, doet de inhoud er minder toe. Je kijkt ook om met al die anderen mee te doen.

Juist de nationale sporten van tv-land Amerika, het gehelmde American football en baseball zijn nog ongeschikter voor tv dan voetbal. Football-spelers zijn ingepakt en gepantserd, zodat je hen bijna niet kunt zien. Het spel ligt voortdurend stil. Er wordt wel veel gescoord, maar meer op een onnavolgbare statistische wijze via yardlines. Saai voor iemand die niet in de gecompliceerde spelregels is ingewijd. Ook baseball is bijna niet te volgen. Alleen de pauzes kwamen goed uit voor reclames, maar die zijn er voor de financiering van de uitzending, niet voor de kijker. Die hecht aan authenticiteit. En door de ingewikkelde spelregels te kennen, heeft de kijker iets bereikt. Misschien dat daarom geen football of baseball hooligans bestaan. Football en baseball zijn gecompliceerde, nationale Amerikaanse rituelen. Door er wat van te weten hoor je erbij.

De grote commerciële druk heeft niet geleid tot verandering van de spelregels van de massasporten. Naarmate het publiek en het aantal spelers groeien, wordt het moeilijker om die regels te veranderen. Dat kan gemakkelijker in de beginfase als nog niet zoveel mensen overtuigd hoeven te worden dat het anders moet.

Lezen is geen tv-sport. Gisternacht om half twaalf de laatste uitzending van Zeeman met boeken, praten over boeken. De zoveelste gestrande poging om lezen onder de aandacht te brengen. Maar tv kijken en lezen zijn concurrerende activiteiten. Je kunt ook een barkeeper al tappend laten pleiten voor geheelonthouding. Het visuele hoogtepunt vond ik altijd de besmuikte glimlach van veel gasten als ze werden voorgesteld door literair circusdirecteur Michaël Zeeman als ,,denker'' of ,,criticus''. Meest amusante en spitse spreker vond ik Maarten van Rossem, als een orakel een rokende sigaret vasthoudend alsof het daar allemaal uitkwam. Maar die deed op het laatst niet meer mee. Bij hem bleef ik wel hangen. Het was vast literair onverantwoord wat hij allemaal zei en hij trad te vaak op voor tv.

Een discussie over boeken kan leuk zijn maar het is wel werk voor nachtbrakers, dat programma, want zo laat ben ik toch niet meer fris genoeg in het hoofd om de gesprekken te volgen. Zou het mogelijk zijn om het programma met andere spelregels op een vroeger tijdstip voort te zetten op de radio?