De Hollandse vrouw heeft vele gedaanten

,,Ik geloof dat ik iets heel bijzonders ga zien', zegt de bejaarde Schiedamse dame naast me. We zitten in de aula van het Stedelijk Museum Schiedam, een vierkante zaal die in vroeger eeuwen dienst deed als kerkruimte voor een oude-mannentehuis. Pal onder de preekstoel staan vijftien fabrieksnaaimachines, een strijkplank en een paar rekken waaraan patroondelen hangen. Het is het decor voor de performance Dutch Wife/Dutch Life van de Japanse kunstenares Tomoko Take (Osaka 1970). Sinds zij in 1996 naar Nederland kwam, maakte ze verschillende multi-media performances die geïnspireerd zijn op de betekenissen van de term `Dutch Wife'.

Om koel te slapen hadden Nederlandse kolonisten in Indië de gewoonte tussen hun dijen een rolkussen te leggen dat de bijnaam `Dutch Wife' kreeg. Ook de ronde bamboemand die ze in China of Japan voor dat doel gebruikten werd zo genoemd. Tegenwoordig heet in Japan een opblaasbare sekspop een `Dutch Wife'. En natuurlijk betekent het ook gewoon: Hollandse vrouw. Tomoko Take verweeft het begrip in haar kunst met haar persoonlijke geschiedenis. In een videofilm uit 1998 toonde ze een levensgrote sekspop die ligt te kijken naar een video waarop haar eigen moeder vertelt over haar leven in Japan. Ze was daar prostituée en werd zwanger van een klant. Tomoko Take groeide op bij haar grootmoeder en nadat die was gestorven, verliet ze Japan en kwam ze terecht op de Rijksacademie in Amsterdam.

Zoals haar vorige video-installaties draait ook het optreden in Schiedam om de vrouw, haar lichaam en seks. De performance heeft veel weg van een ouderwetse happening die in de jaren zestig opzien baarde, maar nu wat braaf en tam aandoet. Aan het begin nemen vijftien wit geschorte mannen en vrouwen plaats achter de naaimachines. Daarna komen vijftien naakte vrouwen op, oud en jong, dik en dun, blank, bruin en zwart. Ze staan vlak op het publiek, sommigen giechelig, anderen doodernstig of quasi-onverschillig. DJ Cameron laat devote zang klinken die later zal overgaan in modernere, loungy muziek en er is het gesnor van de naaimachines. De naaiers en naaisters hullen de vrouwen in bodystockings die bedacht zijn door mode-ontwerper Alexander van Slobbe. De pakjes bestaan uit één geheel of uit losse delen, zoals kuitstukken, topjes, broekjes en buikbanden waartussen her en der kieren gapen. De vrouwen laten zich gedwee aankleden, tot ze op handen, voeten en hoofd na omhuld zijn en de zaal weer mogen verlaten. Einde performance.

Het Schiedamse publiek blijkt na afloop vooral gefrappeerd door de diversiteit aan vrouwenlijven, van graatmager tot kwabbig vet. De vertoning laat zich dan ook niet makkelijk duiden. Doordat de flodderige bodystockings verre van erotisch zijn, dringt de associatie met sekspoppen zich bepaald niet op. Alleen de lome gewilligheid waarmee de vrouwen zich in hun pakjes laten hijsen, zegt misschien iets over hun positie. Tomoko Take wil in haar performances sociale systemen blootleggen. Maar die bedoeling maakt ze niet waar met deze lievige vertoning.

Performance van Tomoko Take: Dutch Wife/Dutch Life. Gezien op 8 juni in Stedelijk Museum Schiedam.

Tot 30 juni is in het Stedelijk Museum Schiedam een videoregistratie van de performance te zien. De presentatie maakt deel uit van de manifestatie Airbag waarbij op drie locaties in Schiedam hedendaagse kunst wordt getoond met als thema globalisering.

Gerectificeerd

Tomoko Take

In het artikel De Hollandse vrouw heeft vele gedaanten (10 juni, pagina 9) werd ten onrechte over de moeder van Tomoko Take geschreven: `Ze was daar prostituee en werd zwanger van een klant'. Correct is dat de aangehaalde persoon in Japan ,,werkte in een `cabaret' en zwanger werd van een klant'. De redactie betreurt het misverstand.