Partijen nu ook tezamen om tafel

De fractieleiders van CDA, LPF en VVD gaan vandaag voor het eerst met elkaar om de tafel zitten onder leiding van kabinetsinformateur Donner. Tot nu toe voerden de leiders afzonderlijke gesprekken met de informateur. Donner streeft nog steeds naar de vorming van een meerderheidskabinet bestaande uit deze drie partijen.

Na het gezamenlijke gesprek spreekt Donner de drie fractieleiders nog afzonderlijk. Inmiddels heeft LPF-fractieleider Herben gesprekken gevoerd met zijn collegae van zowel CDA als VVD, in hun respectievelijke werkkamers in het Tweede-Kamergebouw. Balkenende en Herben noemden hun gesprek van vanochtend na afloop `heel plezierig'. Het was van verkennende aard geweest, aldus beiden. Herben had, naar eigen zeggen, aan Balkenende duidelijk willen maken ,,dat wij heel redelijke mensen zijn'' en merkte op dat de CDA-leider ,,een van de weinigen in Nederland was die al eerder het gedachtegoed van Pim Fortuyn (stichter van de LPF, red.) serieus wilden nemen''.

Herben had gisteren al een bezoek gebracht aan VVD-fractieleider Zalm, en een dringend beroep op hem gedaan dat de VVD deelneemt aan een kabinet met CDA en LPF. Ook Zalm bleek desgevraagd de sfeer bij deze ontmoeting als prettig te hebben ervaren. In hoeverre de VVD bereid is als volwaardige coalitiepartner aan een dergelijk kabinet deel te nemen liet Zalm in het midden.

Eerder deze week had de VVD-fractieleider gesuggereerd dat de VVD slechts tot een `gedoogrol' voor een kabinet van CDA- en LPF-bewindslieden bereid zou zijn. Een andere, theoretische mogelijkheid zou nog zijn dat een deel van de coalitie een extra-parlementair karakter zou dragen. Dat wil zeggen dat VVD'ers alleen op persoonlijke titel in het kabinet zouden plaatsnemen, terwijl de VVD-fractie in de Kamer van geval tot geval bekijkt in hoeverre zij het kabinetsbeleid kan steunen. Volgens een woordvoerder van informateur Donner is deze echter in deze fase van zijn arbeid niet geïnteresseerd in iets anders dan de vorming van een regulier parlementair meerderheidskabinet.

Binnen de VVD wordt over de wenselijkheid van regelrechte kabinetsdeelname verschillend gedacht, aldus bronnen in de partij.

vervolg pagina 3

VVD in kabinet `onvermijdelijk'

vervolg van pagina 1

Minister Zalm heeft zich eerder zeer terughoudend betoond en gezegd dat regeringsdeelname na de zware verkiezingsnederlaag niet voor de hand ligt. Binnenskamers heeft hij zich echter al voor de verkiezingen voor deelname aan een kabinet uitgesproken, aldus bronnen. Andere prominente VVD'ers menen dat kabinetsdeelname ,,onvermijdelijk'' is. Ex-VVD-leider Dijkstal verklaarde gisteren in een tvgesprek dat Zalm hem heeft verzocht zich voor een post in het kabinet gereed te houden.

Informateur Donner besloot gisteren verder te gaan met afzonderlijke gesprekken met CDA, LPF en VVD, nadat gebleken was dat geen andere partij in de Kamer er ook maar aan dacht om als derde partij de coalitie CDA-LPF aan een meerderheid te helpen. D66, SP, PvdA en GroenLinks bleken daartoe in hun gesprekken met de informateur absoluut niet bereid.

Aanvankelijk had Donner een gesprek met CDA, LPF en VVD afzonderlijk in de zin, later besloot hij om Balkenende, Herben en Zalm eerst gezamenlijk om de tafel te krijgen. Uit de aanwezigheid van Zalm kan geen instemming van de VVD met een coalitie worden afgeleid, aldus ingewijden. Het is niet gebruikelijk voor fractieleiders om een uitnodiging van een informateur of formateur van de hand te wijzen.

Vanochtend voerde Donner een oriënterend gesprek met Paul Schnabel, directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau, over de veranderingen in de samenleving die bij de verkiezingen tot grote politieke verschuivingen hebben geleid. Het was voor het eerst in de geschiedenis dat het SCP bij een kabinetsformatie om advies is gevraagd. Volgens Schnabel blijkt uit de verkiezingsuitslag dat de kiezers verandering willen, wat niet alleen zou blijken uit de verschuiving van de paarse partijen naar andere partijen, maar ook uit het feit dat er relatief veel voorkeurstemmnen zijn uitgebracht op anderen dan de lijsttrekkers.

Volgens waarnemers legt informateur Donner een opmerkelijke snelheid aan de dag. Er bestaan overigens geen formele regels, op welk moment de verkennende kabinetsinformatie over zou moeten gaan in een kabinetsformatie.

www.nrc.nl/denhaag

formatienieuws