Kantoren staan opeens lang leeg

De vraag naar kantoorruimte slinkt. Bijna eentiende van de kantoren komt leeg, er dreigt ,,zorgwekkende leegstand''. Vooral op snelweglocaties is het aanbod van vierkante meters verontrustend.

Het script is duidelijk: ,,Oh lieve schat, die lichtjes van de stad glinsteren en fonkelen zo mooi in het water. [zucht]'' [Een stilte valt. Kabbelend water en zachte bries op de achtergrond. Vrouw, licht gepikeerd aan de andere kant van de telefoonlijn:] ,,Ja schat, heel mooi allemaal hoor! Maar tot hoe laat blijf je nou weer overwerken?''

Twee weken lang probeert een reclamespotje van vastgoedinvesteerder ING Real Estate twee keer per dag op drie radiozenders ondernemingen warm te maken voor het nieuw te ontwikkelen kantorencomplex Kraanspoor aan de noordelijke Amsterdamse IJ-oever. Zo met hagel schieten op mogelijke huurders is tekenend voor de veranderende Nederlandse kantorenmarkt. ,,Met alleen een brochure vinden we te weinig partijen die in dit pand geïnteresseerd zijn'', zegt directeur vastgoedontwikkeling Anneke de Vries van ING.

De afgelopen jaren stegen de huurprijzen van kantoren explosief. Het een na het andere kantoor werd uit de grond gestampt, maar nu is de markt dringend op zoek naar huurders. Leegstand dreigt. De Vries: ,,Hadden we dit project twee jaar geleden opgezet, dan hadden we makkelijker huurders gevonden.''

Deze week werd bekend dat acht procent van de Nederlandse kantoorpanden voor verhuur aangeboden wordt. Ten opzichte van 2000 steeg het aanbod van kantoorruimte vorig jaar met 37 procent tot 3,3 miljoen vierkante meter. Volgens makelaars- en adviesorganisatie DTZ Zadelhoff en de vereniging voor projectontwikkelaars Neprom, van wie de cijfers komen, zien twee oorzaken voor de sterk verslechterende markt.

Ten eerste is het aanbod van nieuwe kantoorpanden de afgelopen jaren explosief gestegen. Projectontwikkelaars werden begin jaren negentig enthousiast, en hebben en masse nieuwe panden laten bouwen, wat gewoonlijk een jaar of zeven duurt. De Vries: ,,Wanneer in een goede tijd geïnvesteerd is, kan het bij de oplevering crisis zijn.'' Dat is tegelijkertijd de tweede reden. De vraag naar kantoorruimte is ook sterk verminderd, volgens de onderzoekers als gevolg van een teruglopende economische groei. Vooral commerciële dienstverleners en de ICT-sector in het bijzonder verhuizen minder graag. Al met al dreigt een ,,zorgwekkende'' leegstand, ,,die weer zichtbaar zal worden in het straatbeeld''.

Bedrijfsmakelaar Frank Verschuuren weet die plekken nu al zo aan te wijzen. Zoals langs de snelweg bij Zaltbommel. Daar staat het nieuwe kantoorgebouw `Villa A2', met 25.000 verhuurbare vierkante meters, al maanden leeg. Een groot bord moet het pand, waar geen licht brand, aanprijzen. Verschuuren kijkt er nauwelijks van op. ,,Bij dergelijke kantoren, hoe nieuw dan ook, ontbreken vaak voorzieningen die mondige werknemers tegenwoordig wel eisen. In de lunchpauze even langs de stomerij, de kinderen bij het kinderdagverblijf achterlaten of even een luchtje scheppen. Maar lekker naar buiten kan vaak niet eens: op snelweglocaties waai je gewoon weg.''

Toch hebben de vaak nieuwere kantoren langs de snelweg ook voordelen, zo vindt Verschuuren. Grond is er goedkoper dan in de binnenstad en de bereikbaarheid is vaak uitstekend. ,,Als je met de auto komt, ten minste. Een treinstation kun je vergeten.''

Buiten de Randstad staan veel kantoren leeg. Maar ook de regio Hoofddorp/Schiphol baart de onderzoekers grote zorgen. Hier is de markt veel te ruim.

De Neprom en DTZ zien het klimaat niet op korte termijn verbeteren. Volgens de onderzoekers is het ,,meer dan verstandig'' het slaan van de eerste paal van nieuwe bouwprojecten uit te stellen. Tot kort geleden werden veel kantoren nog `op risico ontwikkeld', het pand werd al ontworpen en gebouwd voordat er huurders waren. Dat lijkt een aflopende zaak te zijn. Huurders waren er toch voldoende - toen het economische klimaat nog florissanter was. Maar nu wachten ontwikkelaars liever af.

Dat doet ING nu ook. Pas wanneer 70 procent van de 10.000 vierkante meter van het nog op te richten complex verhuurd is, wordt begonnen met de bouw. In het geval van Kraanspoor is dit echter vooral door de nog onbekende locatie. Van de huurprijs zegt ING nog niets af te willen doen. ,,Alhoewel niet al te overweldigend, is de animo daar toch te goed voor'', zegt De Vries. ING geeft voor Kraanspoor 100.000 euro uit aan de radiospotjes, krantenadvertenties en andere promotionele activiteiten. Bij een standaard project is dat budget bijna de helft lager.