De KunstRai is de PvdA van de kunst

Gisteren werd in Amsterdam de achttiende KunstRai geopend, Nederlands grootste kunstbeurs. Het dreigt een suf, vastgeroest instituut te worden.

Het gaat niet goed met de KunstRai. Neem het nagebouwde Souvenirwinkeltje, dat in een hoek van Nederlands grootste kunstbeurs staat. Het hok ziet er vriendelijk uit, wat sullig zelfs, maar bij nader inzien blijft daar weinig van over. Aan de buitenkant hangen T-shirts met vervormde doodshoofden waar `Auschwitz-Birkenau' onder staat. In een kaartenrekje staan ansichten met teksten als ,,Arbeit macht frei''. Namaak-holocaust parafernalia als kunst. Het standje is gelukkig verlaten, want het werk van Agata Siwek, gepresenteerd door Parc-Editions uit Nijmegen, is een stupide vorm van épater le bourgeois, prutkunst die hijgerig achter de rel aanrent.

De organisatie van de KunstRai denkt daar anders over. Siweks installatie is uitgeroepen tot een van de tien `Statements' op deze beurs, bijzondere werken die extra aandacht verdienen en daarom een eigen plek krijgen in de Randstadhal. Daarmee geldt Siwek, samen met Klaas Gubbels, Eja Siepman Van den Berg, Piet Tuytel en nog zes anderen als `best of' van deze beurs. Nee, het gaat niet goed met de KunstRai.

Door de opening op verkiezingsdag ligt de vergelijking met de politiek voor de hand: de beurs is de PvdA van de kunst geworden. Ook de KunstRai, dit jaar voor de achttiende keer georganiseerd, is een instituut dat is vastgeroest in zijn gewoontes en de creativiteit mist om daar een draai aan te geven. Dan krijg je zwabberbeleid: aan de ene kant zogenaamd progressieve kleuter-shock-art als die van Siwek, maar ook is er ruimte voor het project A driving work of art waarvoor zeven kunstenaars, onder wie Henk Schiffmacher en Gerti Bierenbroodspot, ieder de binnenkant van een auto beschilderden.

Door dit zwalkende beleid krijgt de KunstRai steeds meer concurrentie, onder andere van Art Rotterdam en de MAF, die kleinschaliger zijn en zich meer op kwaliteit richten. De KunstRai zelf wekt een steeds vermoeidere, uitgebluste indruk. Dat komt ongetwijfeld mede doordat de bekendere, vooruitstrevende galeries, die nog wel eens met een verrassende presentatie willen komen, de Kunstrai bijna unaniem negeren.

Gevolg is dat deze KunstRai met zijn 125 galeries een dikke brij is van min of meer gelijksoortige kunst. Er is weinig nieuws of intrigerends te bekennen, een galerie die een solo-presentatie aandurft is al opvallend. En dus springt de Eindhovense galerie Willy Schoots eruit, met zijn grote stand die hij volledig door Frank van Hemert liet inrichten met nieuwe, grote doeken. Van Hemert heeft zich helemaal gevonden in forse kleurerupties de toeschouwer blijft platgewalst achter. Ook Loerakker en Maria Chailloux kozen voor een solo. Loerakker koos voor de Maastrichtse kunstenaars Antoine Berghs, Chailloux gaf haar ruimte aan Loes van den Putte. Beide presentaties zijn weinig opmerkelijk, maar in deze context zijn ze het toonbeeld van durf en verfrissing.

De sympathiekste stand op deze KunstRai is zonder twijfel die van galerie Slewe, die dit jaar ook de Nationale Galerieprijs won. Ter ere van die prijs presenteert Martita Slewe een solo van de jonge schilder Robbert-Jan Gijzen, donkere, zwaar aangezette doeken waarop verf met onder andere zaagsel is vermengd. Ze vormen een opmerkelijk contrast met de rest van de stand, die met Paul Drissen, Jan Roeland en Joris Geurts een kleine vlootschouw van Slewes voorkeur geeft. De groepspresentatie is wat makkelijk, maar toch onderscheidt Slewe zich doordat haar stand en haar beleid duidelijk het resultaat zijn van een dwingende eigen smaak. Een verademing.

Juist deze stand bewijst dat de zogenaamd progressieve MAF-galeries en de deelnemers aan de KunstRai er alle belang bij hebben de koppen weer bij elkaar te steken. Naast het succesvolle Art Rotterdam is er in Nederland ongetwijfeld nog plaats voor een goede, brede beurs, waarbij de verschillende soorten kunst elkaar opstuwen. Met de duffe eenvormigheid van deze KunstRai schiet niemand wat op.

KunstRai. T/m 20-5 in Hal 10 en 11, Rai-complex. Amsterdam. Open dag. 11-19u, vr. 11-22u. Inl. www.kunstrai.nl