Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.

Politiek

`Melkert is een arrogante, rare man'

Veel kiezers die in 1998 PvdA stemden, stappen 15 mei over op een andere partij. SP en GroenLinks zijn populair onder ontevreden PvdA'ers, maar de Lijst Pim Fortuyn is veruit favoriet.

De krant, het Eindhovens Dagblad, heeft ze de deur uit gedaan. Net als de VARA Gids, met ,,allemaal pro-PvdA-verhalen''. En zelfs de Voetbal International moest eraan geloven, zegt ze, want ,,daar stond ook een politiek stuk in''. ,,Zo proberen ze je te beïnvloeden.''

Annelies Mielekamp (48) uit Veldhoven heeft er genoeg van. Genoeg van de politiek én van de media. Haar leven lang koos ze voor linkse partijen, bij de laatste verkiezingen nog voor de Partij van de Arbeid. Nu verklaart ze: ,,Ik zal nooit meer links stemmen.''

Het komt ,,door het gedoogbeleid van al die jaren'', legt ze uit. ,,Ik werk bij de gemeente en doe minimabeleid. Mensen die alles eerlijk invullen zijn altijd nat. Maar degenen die dat niet doen, hebben alle instanties achter zich. Somalische vrouwen hier krijgen elk jaar een kind. Fortuyn wilde wat doen aan dat soort dingen. Nu hoop ik dat zijn lijst daarmee doorgaat.''

Annelies Veldhoven is niet de enige oud-PvdA'er die volgende week een aantal partijen naar rechts opschuift. Links, rechts, het zijn verouderde termen voor politici en journalisten. Veel kiezers denken al lang niet meer zo. Leek aanvankelijk vooral de VVD last te hebben van de `ultrarechtse' Lijst Pim Fortuyn, nu blijkt dat ook de Partij van de Arbeid zich zorgen moet maken.

Van de 600 geïnterviewden stemden er in 1998 141 op de Partij van de Arbeid. Ruim de helft daarvan zegt dat volgende week niet te zullen doen, of nog in dubio te zijn. Waar gaan die ontevreden PvdA'ers heen? Natuurlijk, ze gaan naar andere linkse partijen, naar GroenLinks en naar SP. Maar veruit het populairst onder ontevreden PvdA-kiezers is de Lijst Pim Fortuyn.

,,Nederland is wel degelijk vol'', zegt een 35-jarige inwoonster van Pathmos, een achterstandswijk in Enschede. ,,Deze wijk ook'', gaat ze verder, ,,er wonen te veel buitenlanders op een hoop. Soms krijg ik het idee dat ik mij moet aanpassen, in plaats van dat zij zich aan ons moeten aanpassen.'' De reacties van politici op de moord op Fortuyn noemt ze ,,asociaal'' en ,,huichelachtig''. ,,Met name Ad Melkert. Ik verdenk politici ervan dat ze diep in hun hart blij zijn dat ze van hem af zijn.''

T. de Klerk (42) uit Rotterdam zegt niks tegen buitenlanders te hebben. ,,Maar er komen te veel economische vluchtelingen.'' Melkert vertrouwt hij ,,voor geen cent.'' ,,Die is hypocriet. Ze hebben Pim Fortuyn veel harder aangepakt dan Janmaat.''

Pim zei wat wij dachten. Pim had duidelijke ideeën. En Pim durfde voor die ideeën uit te komen, zeggen PvdA-verlaters die LPF gaan stemmen. Zelf hebben ze vaak moeite om hun gedachten onder woorden te brengen.

Maar twee motieven keren regelmatig terug als kiezers uitleggen waarom ze de PvdA de rug toekeren. Eén reden is politiek-inhoudelijk: ze willen dat immigranten en allochtonen strenger worden aangepakt. Vaak is dat de reden om LPF te stemmen.

Het andere probleem heet Ad Melkert, en kan ook een reden zijn om GroenLinks, SP, of CDA te stemmen. ,,Die Melkert, die is arrogant.'' ,,Die Melkert, die straalt niet veel vertrouwen uit.'' ,,Melkert dat is niks, een raar mannetje, net een vogelverschrikker.''

Slechts twee geïnterviewden hebben iets aardigs op te merken over de lijsttrekker van de PvdA. Een man (63) uit de Haarlemmermeer noemt hem eerlijk en professioneel. En een 59-jarige inwoner uit Tiel vindt ,,Melkert beter dan hij overkomt''. Wel voegt hij daar meteen aan toe dat hij ,,een aantal ideeën van Fortuyn ook niet slecht vindt''.

Wat opvalt, net als bij het buurtonderzoek dat een week geleden in deze krant stond, is de brede steun voor de ideeën van Pim Fortuyn – al hebben mensen moeite om aan te geven wat die ideeën precies inhouden.

Ook geïnterviewden die wél PvdA willen stemmen, laten zich in positieve bewoordingen over Fortuyn uit. Henk Jansen (55) uit Doesburg zegt bijvoorbeeld: ,,Fortuyn had heel wat in zijn mars. Over Ad Melkert heb ik nog mijn twijfels.''

Een 50-jarige vrouw uit De Swetten in Drachten, een voormalige Philipswijk, ontdekt al pratend met de verslaggever dat ze het eigenlijk best eens was met Pim Fortuyn. Haar buurt is verloederd, zegt ze. ,,We zijn altijd heel tolerant geweest. Maar je weet: als hier allemaal donkere mensen komen wonen dan wordt de buurt minder.'' Toch zal ze PvdA blijven stemmen, want, zegt ze, ze komt uit een arbeidersgezin.

Het is wat je steeds hoort van de mensen die de PvdA trouw blijven. Echt van harte gaat het niet. Ze noemen geen inhoudelijke, politieke overwegingen om op de PvdA te stemmen. Alleen omdat ze dat altijd hebben gedaan. ,,Als oud-SDAP'er kan ik niet anders dan op de PvdA stemmen.'' En: ,,Mijn vader stemde altijd PvdA, die was verwoed socialist. Nu lijkt alles op elkaar, maar je moet toch wat stemmen.'' Of: ,,Ik stem van oudsher op de PvdA. Ik ben een echte salonsocialist''. Til van der Zwaard (63) uit Rijsenhout-Dorp in de Haarlemmermeer zegt het in slechts zeven woorden: ,,Ik ben socialist tot in de kist.''

Natuurlijk zijn er PvdA-kiezers die het helemaal niet eens waren met Fortuyn. Of die niets meer zien in een Lijst Pim Fortuyn zonder Pim Fortuyn. `Condoleancestemmen' is een nieuw woord dat veel gebruikt wordt. Jacqueline Uytendaal (39) uit Velsen had om die reden gehoopt dat de verkiezingen zouden worden uitgesteld. Maar alleen de campagne is stilgelegd. Haar man heeft daarom zijn verkiezingsaffiche – van D66 – van het raam gehaald. ,,Maar de campagne van de LPF gaat gewoon door'', zegt Uytendaal. ,,Want zo zie ik al die herdenkingen ook. Dat is één grote campagne. Dus hangen we de affiche maar weer terug, denk ik.''

Er zijn trouwens weinig voormalige PvdA'ers die verklaren uit piëteit op de Lijst Pim Fortuyn te zullen stemmen. Wel zijn er veel stemmers die zich daar zorgen over maken. Een enkeling besluit om die reden zelfs een `trooststem' op de partij van Melkert brengen. ,,Ik stem toch maar PvdA'', zegt Corinne van Moorselaar (79) uit Velsen, ,,want die partij krijgt in de peilingen wel erg harde klappen.''