Uitstel verkiezingen `gevaarlijk precedent'

Moeten na de moord op Pim Fortuyn de verkiezingen worden uitgesteld? Nee, menen vier vooraanstaande staatsrechtgeleerden. Het zou een `gevaarlijk precedent' scheppen. Bovendien: `Je kunt dan ook op Fortuyn stemmen.'

De verkiezingen dienen ondanks de moord op Pim Fortuyn gewoon volgens plan op 15 mei te worden gehouden. Dit is de mening van een viertal staatsrechtgeleerden, die deze krant vanmorgen raadpleegde.

,,Zolang het enigszins mogelijk is, moeten de verkiezingen doorgaan'', aldus prof. A.K. Koekkoek van de Katholieke Universiteit Brabant. Zijn Nijmeegse collega C. Kortmann beaamt dit: ,,De huidige roep om uitstel is niet meer dan een fatsoensreactie om mensen de gelegenheid te geven zich te beraden. Bovendien, als het hier inderdaad om een politieke aanslag gaat, zou uitstel een gevaarlijk precedent scheppen. Dan kunnen in de toekomst ook andere groeperingen op deze wijze uitstel van verkiezingen bewerkstelligen.''

De Leidse hoogleraar L. Prakke was in eerste instantie geneigd naar uitstel van de verkiezingen. Hij achtte het onverantwoord de verkiezingen door te laten gaan, zolang onduidelijk was of de in de opiniepeilingen omvangrijke partij van Fortuyn zichzelf niet zou opheffen. Daardoor zouden veel zetels in de Kamer dan na 15 mei onbezet blijven. Het nieuws dat een vooraanstaande groep partijgenoten van Fortuyn na een onderhoud met premier Kok zelf voor doorgaan van de verkiezingen heeft gepleit, deed Prakke echter van mening veranderen. ,,Het is een heel gewichtig punt dat ze zelf willen doorgaan.''

Ook de Groningse universitair docent staatsrecht F. de Vries, is geen voorstander van uitstel. ,,Iedereen die woensdag gaat stemmen, weet dat Fortuyn er niet meer is. En voor het `orde op zaken stellen' heb je geen uitstel nodig.''

Kortmann wijst erop dat uitstel van de verkiezingen hoe dan ook in strijd met de Grondwet zou zijn. De Tweede Kamer verliest op basis van de Grondwet aanstaande dinsdag haar mandaat. In het geval van het uitschrijven van volledig nieuwe verkiezingen gaat Nederland dan de unieke situatie tegemoet van een `parlementloze periode'. Alleen in de negentiende eeuw heeft een dergelijke situatie zich voorgedaan.

De Kieswet voorziet op zichzelf evenmin in het afblazen of uitstellen van eenmaal uitgeschreven verkiezingen. Dat neemt niet weg dat het parlement via speciale spoedwetgeving de Kieswet dusdanig kan aanpassen, dat uitstel van de verkiezingen of het uitschrijven van nieuwe verkiezingen mogelijk is, ook al is dat in strijd met de Grondwet.

Een tweede scenario is uitsluitend uitstel van de datum, terwijl de Tweede Kamer haar mandaat voorlopig behoudt. Ook dat is volgens Kortmann met spoedwetgeving te regelen en staat ook op minder gespannen voet met de Grondwet. ,,De Grondwet voorziet, in de situatie dat de regering de Tweede Kamer ontbindt, in verlenging van het mandaat met één jaar. Dat maakt bij uitstel van de datum de redenering mogelijk dat het mandaat van de Tweede kamer kan worden verlengd.''

De Tweede Kamer kan volgens Prakke altijd een spoedwet aannemen met voorzieningen, die zij op dat moment in het belang van het land acht. Hij herinnert eraan dat de regering tijdens de oorlogsperiode in de jaren van Londense ballingschap op eigen houtje wetten maakte, die pas na de oorlog door de Kamer werden goedgekeurd.

Als de verkiezingen zouden worden uitgesteld, zou de naam van Pim Fortuyn niet meer op de kandidatenlijst mogen prijken. Als de verkiezingen daarentegen volgende week doorgang vinden, kan de naam van de overleden lijsttrekker daarop gewoon blijven staan. ,,De Kieswet is daar heel helder over'', aldus prof. Prakke. ,,Je kunt dan ook op Fortuyn stemmen.''

De nationale Kiesraad wilde vanmorgen nog geen commentaar geven op een mogelijk uitstel van de verkiezingen. De directeur van het Amsterdamse bevolkingsregister, E. Geuzinge, die veel ervaring heeft met het organiseren van verkiezingen, zei vanmorgen dat uitstel niet tot veel problemen hoeft te leiden. ,,We hebben alle gegevens van de kiezers electronisch beschikbaar en kunnen hen snel van een nieuwe datum op de hoogte stellen. De stemlokalen worden doorgaans toch pas een paar dagen voor de verkiezingen ingericht. Veel stemlokalen zijn gevestigd in scholen. Die zijn tot de zomervakantie gewoon open.''