VS hebben Pim Fortuyn allang gepeild over JSF

Nu de Amerikanen uitstel hebben verleend voor het JSF-besluit, worden de kaarten opnieuw geschud. Straks beslist misschien een hele andere Tweede Kamer.

Enkele weken geleden verwaardigde de Amerikaanse ambassadeur J. Sobel zich om Pim Fortuyn in zijn Rotterdamse woning te bezoeken. Een tastbaarder bewijs dat hij serieus wordt genomen had het aspirant-Kamerlid zich nauwelijks kunnen voorstellen en hij was er dan ook zeer verguld mee.

Het is zeer waarschijnlijk dat de ambasadeur bij die gelegenheid ook de belangrijkste kwestie van het ogenblik in de Nederlands-Amerikaanse betrekkingen aan de orde heeft gesteld: de vraag of Nederland meedoet aan de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter (JSF), het nieuwe Amerikaanse gevechtsvliegtuig.

Sobel weet heel goed dat Fortuyn en de zijnen in de nieuwe Tweede Kamer van na 15 mei de balans zouden kunnen doen doorslaan voor deelname aan het omstreden vliegtuigproject.

Het is overigens vooralsnog onduidelijk waar Fortuyn precies staat op dit punt. Aanvankelijk wees hij deelname aan het kostbare vliegtuigproject ondubbelzinnig af, maar later liet hij hierover, zoals over veel dossiers, minder categorische geluiden horen. Het lijkt in deze omstandigheden niet uitgesloten – zeker als zijn belangrijkste potentiële coalitiepartners, CDA en VVD, druk op hem uitoefenen – dat Fortuyn zich alsnog achter de JSF zal scharen.

Premier Kok en PvdA-lijsttrekker Melkert worden sinds het uitstel van eind vorige week in elk geval door één zorg minder gekweld. De Amerikaanse regering heeft Nederland respijt gegeven tot 12 juni om een definitief besluit te nemen over deelname aan de ontwikkeling van de JSF, de vermoedelijke opvolger van de huidige F-16.

Daarmee zijn nieuwe pijnlijke confrontaties tussen het PvdA-contingent in het kabinet en de Tweede Kamerfractie van de sociaal-democraten voorlopig van de baan. De ministers waren immers – afgezien van minister Pronk – voor deelname aan het project, terwijl de PvdA-fractie er na lang aarzelen juist tegen stemde.

Het blijft intussen hoogst onzeker welk lot het project, waarmee een investering van de Nederlandse overheid is gemoeid van 800 miljoen dollar, na 15 mei wacht. De huidige Kamer was verdeeld over het JSF-project. Tot twee maal toe staakten de stemmen over een motie om deelname af te blazen. Rechts was in zijn geheel tegen de motie en links voor.

Het ziet er echter naar uit dat rechts in de nieuwe Kamer sterker zal zijn vertegenwoordigd dan nu. De nieuwe deadline van de Amerikanen valt nog altijd eerder dan vooral de PvdA lief is. Nu kan zich immers de merkwaardige situatie voordoen dat bewindslieden, die zelf voor het kabinetsbesluit van 8 februari om mee te doen hebben gestemd, na 15 mei in de Kamerbankjes van de PvdA zitten.

Gekozen demissionaire ministers hebben in beginsel dezelfde rechten als andere Kamerleden en dus kunnen ze over hun eigen besluiten stemmen. De PvdA-bewindslieden staan daarbij voor de lastige vraag: moet ik vasthouden aan mijn standpunt van voor de verkiezingen of moet ik meegaan met fractieleider Melkert, die na moeizaam gelaveer met zijn hele ploeg tegenstemde?

Het is eveneens denkbaar dat de Kamer besluit de hele kwestie te laten rusten tot er een nieuw kabinet is. GroenLinks-woordvoerder Rosenmöller heeft hier intussen al schriftelijk op aangedrongen bij het kabinet. Rosenmöller, wiens partij fel tegen deelname aan de JSF is, wil hier nog voor morgen een reactie op hebben van het kabinet. Desnoods zal de Tweede Kamer volgens hem moeten terugkeren van het verkiezingsreces om hierover met het kabinet te debatteren.

De nieuwe coalitiepartijen ontkomen er in elk geval niet aan in het regeerakkoord heldere afspraken over het JSF-dossier te maken.

Nederlandse kabinetsformaties plegen echter maanden te duren en het zou dus heel goed kunnen dat de demissionaire premier Kok in juni nogmaals bij de Amerikanen moet aankloppen om uitstel te vragen wegens een gebrek aan besluitvaardigheid. Het is geen moment voor de toch al zo geplaagde premier Kok om naar uit te zien.

www.nrc.nl: dossier JSF