Haan in twee minuten

Er wordt vaak gezegd dat het leuk is om naar rapidpartijen te kijken op het moment dat ze gespeeld worden en dat er niets van overblijft als je ze later naspeelt, en dat is allebei waar. Het is inderdaad leuk om naar te kijken en bij het Euroteltoernooi in Praag is het wel bijzonder aangenaam.

Een theaterzaal zo mooi als er in Nederland geen is. Het Zofin Palace staat op een eilandje in de Moldau en van het terras achter het zaaltje voor bevoorrechte gasten zie ik de Pragers in kleine bootjes idyllisch picknicken. Kom, laat ik weer eens naar binnen gaan voor een hapje gerookte heilbot en een glaasje champagne. Voor het minder bevoorrechte publiek is trouwens ook alles piekfijn geregeld en het komt dan ook in groten getale.

De kwaliteit van die snelle partijen, ach... Als je vriendelijk gestemd bent kan je denken aan het verhaal over de Japanse penseeltekenaar die zo mooi hanen kon tekenen. Een rijke toerist vroeg om er een voor hem te maken en de tekenaar deed het, in 2 minuten, en vroeg er 5.000 gulden voor. ,,Voor een paar minuten werk?'' vroeg de toerist. ,,Nee, voor de twintigduizend hanen die ik in mijn leven heb moeten tekenen om het zo te kunnen'', zei de tekenaar.

Zo zou je de beslissende vluggertjes kunnen zien. Een leven van schaakstudie samengebald in een partij met vijf minuten bedenktijd. Maar om het zo te zien moet je wel erg vriendelijk gestemd zijn, want die haan was mooier.

Zelfs voor de rapidpartijen met circa een half uur bedenktijd zou je een nieuwe schaaktheorie moeten bedenken. In de gewone theorie geldt het eindspel van toren en loper tegen toren als remise, hoewel de verdediging niet makkelijk is. In de praktijk van een rapidpartij moet het als gewonnen beschouwd worden, want de verdediger die elke zet in seconden moet doen, maakt altijd wel een fatale fout.

,,De Svesjnikovverdediging is in een rapidpartij gunstig voor zwart'', zei Vlastimil Hort. Dat komt doordat het eigenlijk geen verdediging is, maar een scherpe aanval. Op verdedigen rust weinig zegen in een rapidpartij. In deze nieuwe schaaktheorie is het idee van een absolute waarheid geweken voor dat van de praktische waarheid in een speciale situatie.

Laat ik niet overdrijven. Shirov kreeg tegen Gurevich het eindspel van koning, loper en paard tegen koning. Zelfs in een partij met klassieke bedenktijd is dat niet zo simpel te winnen. Zou het Shirov lukken met slechts vijf seconden per zet? Hij schoof het bliksemsnel naar mat met een zekerheid die duidelijk maakte dat hij het ook geblinddoekt zonder moeite zou kunnen, alsof hij er twintigduizend keer voor geoefend had.

Het karakter van het schaken verandert, want het rapidschaak zet een premie op een soort hooliganschaak. Aanvallen, naar voren tot iedere prijs, of het objectief verantwoord is doet er niet zo erg toe.

Het doet me plezier dat Anatoli Karpov zo ver is gekomen in dit rapidtoernooi. Hij speelt geen hooliganschaak, maar hij probeert te spelen zoals in klassieke partijen, met fijnzinnige strategie. Zo kan het blijkbaar dus ook nog.

Wit Polgar-zwart Kasparov, tweede ronde, eerste partij

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 e7-e5 6. Pd4-b5 d7-d6 7. Lc1-g5 a7-a6 8. Pb5-a3 b7-b5 9. Lg5xf6 g7xf6 10. Pc3-d5 Lf8-g7 11. c2-c3 f6-f5 12. Lf1-d3 Pc6-e7 13. Pd5xe7+ Dd8xe7 14. 0-0 0-0 15. Pa3-c2 f5-f4 16. a2-a4 b5xa4 17. Ta1xa4 De7-g5 18. f2-f3 Dit verzwakt de diagonaal a7-g1, wat later fataal wordt. Misschien was het beter om het pas te doen als het afgedwongen werd en eerst De2 en Kh1 te spelen. 18...Lg7-f6 19. Ld3-c4 Beter was 19. Pb4, op weg naar d5. 19...Kg8-h8 20. Tf1-f2 Lf6-e7 21. Pc2-b4 Met 21. Ld5 had wit de volgende klap kunnen verhinderen, maar een prettige zet is dat niet, want op d5 hoort het paard, niet de loper. 21...d6-d5

jmimMdMf

mMmMcgmg

gmMmMmMm

mMmgaMeM

JBImGaMm

mMAMmGmM

MAMmMDGA

mMmKmMFM

Onder opoffering van Ta8, die toch niet meedoet, komt de loper beslissend in het spel. 22. Lc4xd5 Le7-c5 23. Ld5xa8 Tf8-g8 Dreigt mat in één en na 24. Df1 beslist 24...Lh3. Wit moet de toren teruggeven om aan mat te ontsnappen. 24. Kg1-f1 Lc5xf2 25. Kf1-e2 Dg5xg2 26. Ke2-d3 Lf2-e3 27. La8-d5 Dg2xh2 28. Kd3-c4 Tg8-g1 29. Dd1-d3 Lc8-h3 30. Kc4-b3 In veilige haven na een lange reis, maar nu beslissen de zwarte vrijpionnen op de h-lijn en straks op de f-lijn. 30...Lh3-f1 31. Dd3-c2 Dg2xc2+ 32. Kb3xc2 Kh8-g7 33. c3-c4 Lf1-e2 34. Ta4xa6 Le2-d1+ 35. Kc2-d3 Ld1xf3 36. Pb4-c6 Tg1-d1+ 37. Kd3-c3 Lf3-g4 38. Pc6xe5 een vergissing die er niet meer toe doet. 38...Le3-d4+ 39. Kc3-c2 Ld4xe5 40. Ta6-a7 Td1-e1 41. Ta7xf7+ Kg7-g6 42. c4-c5 Te1-e2+ 43. Kc2-c1 f4-f3 44. Ld5-c4 Te2xe4 45. Lc4-d5 Te4-f4 Wit gaf op.