Wreed, kil en absurd

Dinsdag is Beckettdag. De VPRO en de NPS zenden de komende maanden de 19-delige serie Beckett on Film uit; het complete toneelwerk van de absurdistische Ierse schrijver Samuel Beckett (1906-1989). Aan dit grote Brits-Ierse project – vorig jaar ondernomen door Channel Four en de Ierse tv-zender RTE – werken acteurs mee als Julianne Moore, Michael Gambon, John Hurt, Jeremy Irons en Harold Pinter. Ieder toneelstuk heeft een andere regisseur. Onder hen bekende filmregisseurs als Anthony Minghella (The English Patient), Karel Reisz (The French Lieutenant's Woman) en David Mamet (House of Games). Maar ook de omstreden beeldend kunstenaar Damien Hirst die een toneelstuk van 35 seconden regisseerde.

Beckett is vooral bekend van Wachten op Godot en Eindspel. Zijn andere, vaak performance-achtige werken worden zelden opgevoerd. Met hun abstracte, soms woordloze inhoud en hun geringe duur (gemiddeld een kwartier) lenen ze zich beter voor de tv. Veel van de films hebben een tijdloos, archetypisch karakter; alsof het vertellingen zijn die er altijd al waren.

In deze aflevering, Rough for Theatre I (1950), zitten veel Beckettiaanse elementen. In een leeg, stedelijk braakland ontmoet een blinde bedelaar een invalide in een half supermarktkarretje met de wielen van een kinderwagen.

De film van zeventien minuten is door Kieron Walsh geschoten in vooroorlogs, korrelig zwart-wit. De zwervers (David Kelly en Milo O'Shea) hebben van de grimeur een mooie `kop' gekregen waarop de vuile groeven dik zijn aangezet.

Becketts wereld is wreed en kil, maar er is ook humor en tederheid. De zwervers hebben bijna niets, maar ze koesteren toch zekere verlangens, en herinneringen aan `een vrouw'. ,,Waarom laat je jezelf niet sterven?'', vraagt de invalide. ,,Ik ben niet ongelukkig genoeg'', antwoordt de blinde. In de woesternij zijn de mensen op elkaar aangewezen, maar ze kunnen elkaar nooit echt helpen. Even lijkt het gezegde `de lamme helpe de blinde' waarheid te worden. De blinde kan het karretje van de invalide voortduwen en de invalide kan als de ogen van de blinde dienen: ,,Volgens mij zijn we voor elkaar geschapen.'' Even geloven de twee in deze mooie droom die strikt genomen best makkelijk te verwezenlijken is. Maar voor je het weet, staan ze elkaar weer af te ranselen: ,,The same old moan and groan from the craddle to the grave.''

Beckett on film: Rough for Theatre, NPS/VPRO, 23.53-0.10u.