`Dat ze ons flesten, wisten we'

De veilinghuizen Christie's en Sotheby's maakten prijsafspraken. Twee directeuren zijn in de VS al veroordeeld. Hier is de klant er juist beter van geworden, zegt Sotheby's.

Op het terras voor veilinghuis Sotheby's in Amsterdam verwelkomen stenen vrouwfiguren en gietijzeren bulldogs de bezoeker. Binnen staat de kijkzaal vol antieke tuinornamenten uit de collectie van handelaar Piet Jonker. Boven is deze maandagochtend de veiling in volle gang. De veilingmeester roept in rap tempo een steeds hogere prijs. In de zaal kunnen mensen de hand opsteken om te bieden. Daarnaast zijn er op de kijkdagen schriftelijke biedingen gedaan en hebben medewerkers van Sotheby's buitenlandse klanten aan de lijn die meebieden. Een marmeren beeld verlaat voor 45.000 euro het land.

Ongeveer de helft van de ornamenten is verkocht, schat Piet Jonker na afloop. Voor de rest is minder geboden dan de minimumprijs die hij had gesteld.

Het internationale veilinghuis Sotheby's en concurrent Christie's raakten onlangs in opspraak omdat de voormalige bestuursvoorzitters van beide veilinghuizen, die samen 90 procent van de wereldmarkt beheersen, prijsafspraken hadden gemaakt over de veilingkosten. Een Amerikaanse rechter veroordeelde voormalig Sotheby's-topman Taubman vorige week tot een jaar gevangenisstraf en een boete van 7,5 miljoen dollar. Bij Christie's ontliep de topman zijn straf doordat hij in het buitenland verblijft en niet uitgeleverd kan worden. Bovendien was het Christie's die klikte bij de mededingingsautoriteiten in Washington en Brussel, in de hoop op een soepele behandeling.

Sotheby's Amsterdam merkt niets van het tumult rond de prijsafspraken, zegt algemeen directeur John van Schaik. Afgezien van de klanten die erover beginnen. Nederland kent een lange veilingtraditie, vertelt hij, en al vanaf het begin van de 17e eeuw bestaat het systeem van `opgeld': een percentage dat de koper aan het veilinghuis betaalt bovenop de hamerprijs. Het opgeld bedraagt 20 procent. Daarnaast incasseert het veilinghuis 5 tot 10 procent commissie van de verkoper over het bedrag waarvoor het stuk wordt verkocht. Over die commissie zijn afspraken met Christie's gemaakt.

In Nederland was niet bekend dat het om een prijsafspraak ging, zegt Van Schaik. Maar in 1995 kreeg hij te horen dat hij voortaan vaste, niet onderhandelbare percentages aan commissie moest berekenen. Kort daarvoor had Christie's dit systeem ingevoerd. In de VS, waar van oudsher niet meer dan 2 procent commissie werd gerekend, verdienden veilinghuizen aan de prijsafspraak. Maar in Nederland, waar de verkoper van oudsher 8 tot 10 procent over de verkoopsom afdroeg, kostte de prijsafspraak Sotheby's 1,5 procent aan commissie. ,,Wij hadden ons aan de nieuwe prijzen te houden'', zegt Van Schaik. ,,We zijn een brave dochter.''

Inmiddels is de Europese Commissie een onderzoek begonnen naar een mogelijk kartel van Sotheby's en Christie's in Europa. Van Schaik verwacht geen problemen. ,,Onze klanten zijn er immers beter van geworden'', zegt hij. Het verlies aan commissie bij Sotheby's Amsterdam werd goedgemaakt door de omzetstijging van de laatste jaren. In 2001 behaalde het bedrijf met 50 miljoen euro de hoogste omzet ooit.

In de veilingwereld is het een publiek geheim dat handelaren voorafgaand aan de veiling prijsafspraken maken. Ze spreken af wie voor het afgesproken bedrag een kunstwerk mag kopen. De anderen bieden dan niet. Gaat het werk goedkoper weg, dan delen ze de winst.

,,Iedereen weet dat handelaren bepaalde dingen met elkaar afspraken'', zegt Van Schaik. ,,Dat is moeilijk te doorbreken. Het enige dat we kunnen doen, is zorgen dat er veel particuliere kopers komen, om het kartel te doorbreken. Dat gebeurt de laatste jaren ook. We voeren actief beleid om op elegante wijze particulieren te benaderen.''

Toch zijn bij deze veiling van tuinornamenten vooral handelaren, zegt D. Sweerts de Landas. Hij handelt in antieke tuinornamenten in Engeland en is gekomen om twee gietijzeren zwijnen te kopen. Dat lukte, voor 30.000 euro.

Sweerts de Landas werkt al 20 jaar met Sotheby's. Alle ophef vindt hij ,,een storm in een glas water''. ,,Dat ze ons flesten wisten we allemaal'', zegt hij. ,,Veel kwalijker is het opgeld, dáármee worden klanten benadeeld. Hoewel de veiling werkt in opdracht van de verkoper, moet ik straks voor mijn zwijnen 36.000 euro afrekenen. Dat moet verboden worden.''