`Bijsturen is veel beter dan hard straffen'

Politici roepen steeds meer om strenger straffen van jeugdige criminelen. De gesloten jongensinrichting Den Engh – gisteren nog bezocht door een CDA-delegatie – voedt ze juist weer op.

Een bed en een aftandse formicatafel passen er nog net in, maar Robby (15) is zichtbaar trots op zijn kamertje in de jongensinrichting Den Engh in Den Dolder. ,,Toen ik hier kwam had ik alleen een matras. Ik sliep op de grond', zegt hij. Het bed en de tafel heeft hij verdiend. ,,Met mijn goede en positieve houding.' Vandaar zijn trots. Ook de posters van halfnaakte schoonheden op de muur zijn een beloning. Maar zijn pronkstukken zijn de twee certificaten lassen en metaal. ,,Mijn moeder, die is al helemaal trots, zeker weten', glundert hij.

Robby, die hier een jaar geleden door de rechter is geplaatst, heeft eerder in een andere inrichting gezeten. Den Engh geniet zijn voorkeur. Hier kan Robby, die slechts de school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen heeft voltooid, tenminste zijn diploma's halen en aan zijn toekomst werken, terwijl hij ondertussen ook sociale vaardigheden leert. ,,Ik heb sturing in de goede richting nodig', zegt hij. Over de redenen van zijn plaatsing in de jongensinrichting wil hij, net als andere jongens, niet veel zeggen. ,,Ik heb veel fouten gemaakt. Ook veel conflicten met mijn ouders. Ik blowde veel, dreef mijn ouders tot wanhoop.'

Het verleden heeft hij achter zich gelaten. Was hij nu nog steeds buiten, dan was hij zeker op het slechte pad, weet hij. ,,Ik richt me nu op de toekomst.' Hij wil later lasser worden.

Terwijl de roep om strengere en zwaardere straffen voor jonge criminelen vooral in de verkiezingsstrijd met de dag groeit, klinken op Den Engh nog volop uit de mode geraakte termen als resocialiseren, scholing en toekomstperspectief. In deze gesloten Rijksinrichting in Den Dolder en het filiaal in Ossendrecht worden 120 jeugdige delinquenten en gedragsgestoorde jongeren van 12 tot 23 jaar opgevoed. Jongens krijgen arbeidsgerichte trainingen en volgen beroepsonderwijs. De nadruk ligt op het ontwikkelen van groepsgevoel.

Uit een gisteren door RTL Nieuws gepresenteerde enquête blijkt dat 67 procent van de Nederlanders opvoedingskampen zoals Den Engh een goed idee vindt; 76 procent meent dat naast jonge criminelen ook hun ouders heropgevoed zouden moeten worden.

,,Als gevolg van de doorgeschoten individualisering zijn aan deze jongens geen grenzen gesteld. Ze verkeerden in de chaos van de leegte en moeten op alle terreinen van het leven beheersing ontwikkelen', zegt algemeen directeur A.Jonker, die gisteren een bezoek kreeg van een delegatie van de CDA-fractie in de Tweede Kamer. ,,Deze jongeren hebben de aansluiting met hun ouders en samenleving gemist. Het wantrouwen jegens volwassenen is groot. Daarom bevorderen we het groepsgevoel, zodat ze samen en van elkaar leren en langzaamaan een eigen identiteit vormen. Als sociale verbanden wegvallen, moet je kiezen voor een methode die dat bijstuurt.'

Robby moet zich haasten, de (rook)pauze is afgelopen. Hij en zijn maatjes dragen allen dezelfde beige broeken en witte T-shirts om het ontstaan van hiërarchie te voorkomen. Ze moeten in een rechte lijn naast elkaar staan. Op commando van de groepsleider, de opvoeder, maken ze een halve draai en marcheren ze naar het voetbalveldje. Ze hebben zojuist drie uur lang geluisterd naar een docent transport en logistiek. ,,Even de koppies leegmaken', zoals projectleider S. Douna dat noemt. De jongens gaan eerst zaklopen. Als iemand valt, wordt hij overeindgeholpen door zijn maten. De meesten ontbeerden saamhorigheid en groepsgevoel toen ze de Rijksinrichting arriveerden. De jongens mogen ook even voetballen, wat uit den boze is voor nieuwelingen. Maar Robby en zijn maten zijn ,,ontdooid'. Zij kunnen zich beheersen, verkopen elkaar geen doodschop. ,,Als ze binnenkomen, hebben ze harde gezichten, maar als ze eenmaal doorhebben dat ze hier niet stoer hoeven te doen voor erkenning omdat iedereen gelijk is, dat ze moeten samenwerken om te slagen, raken ze relaxed', zegt Douna. Over een jaar zijn ze volgens hem helemaal klaar voor de samenleving.

De roep om strengere straffen, zoals onlangs weer verwoord door demissionair minister Korthals van Justitie, vindt bij Jonker geen gehoor. Korthals wil dat jonge criminelen zwaarder moeten worden gestraft als ze in herhaling vallen. ,,Door strenger te straffen, tast je de wortels van de samenleving aan', vindt Jonker. Jongeren opsluiten betekent dat je ze opgeeft, en dat maakt de samenleving volgens hem niet veiliger. Van de honderd jongeren die Den Engh ,,in de samenleving heeft geplaatst', functioneren er 91 goed, zegt hij. Landelijk recidiveert vijftig tot zeventig procent. En dus concludeert hij dat `zijn' aanpak werkt. Jonker: ,,Zorgelijk is dat steeds meer gevangenissen jeugdafdelingen krijgen. In gevangenissen verharden jongeren alleen maar.'

Lessen volgen in kleine groepen, sporten, in de natuur bezig zijn met leeftijdgenoten. Is dit geen beloning van geboefte dat het sociaal leven en gevoelens van veiligheid bij veel burgers heeft aangetast? Nee, vindt Douna, het is hier geen zomerkamp. ,,We leggen ze niet in de watten. Vooral in het begin worden ze hard aangepakt. We desoriënteren ze met lichamelijk zware oefeningen, ze leven onder redelijke primitieve omstandigheden, ze moeten veel doen. Ze krijgen geen tijd om zich te vervelen.'

Vooral door de manier waarop jongeren hier worden `gedesoriënteerd' oogst Den Engh veel kritiek vanuit de hulpverlening. Hulpverleners vinden de aanpak in Den Engh onnodig hard. Zowel algemeen directeur Jonker als Douna verwerpen de kritiek. Ze kijken liever naar de resultaten.

Later in de middag wordt de groep gereden naar een industrieterrein in Soest. ,,Hier doen we arbeidsgewenning op', zegt Jan (17) in een enorme magazijn. De jongens maken er geluiddempers voor airco's in bedrijfspanden. Over een paar maanden gaan ze stage lopen bij een regulier bedrijf in de buurt. ,,Hier werken we aan onze werkhouding', roept een andere jongen. ,,Dat we lang aan het werk kunnen blijven en zo.'

André, ook zeventien jaar, zit zijn PIJ, jeugd-tbs, hier uit. Hij heeft eerder een jaar in een andere jeugdinrichting gezeten. ,,Daar zat ik tussen vier muren, hier leer ik nog wat.' Als hem naar zijn wandaden wordt gevraagd, dreunt hij op: ,,Als je terugkijkt, heb je niets geleerd', zegt hij. ,,Dat heb ik hier geleerd'.