Alfabet

Tekla vertelde eens over de klusjesman die haar in Spanje met haar huis helpt. Hij heet `die goede Juan' en hij begrijpt niet waarom de Nederlanders geen Spaans spreken.

,,Het is heel makkelijk, want wij hebben een alfabet'', zei hij en hij legde uit dat alle Spaanse woorden zijn samengesteld uit een beperkt aantal letters. Als je die letters leerde, sprak je Spaans.

Hij heeft wel gemerkt dat de Nederlanders zich onder elkaar verstaanbaar kunnen maken, maar het lijkt hem lastig dat ze de dingen nooit met hun echte naam kunnen aanduiden, alleen met een zelfverzonnen gebrabbel dat er meestal helemaal niet op lijkt.

Juan is als de Franse edelman die in de zestiende eeuw door Baskenland reisde en in een brief over de Basken schreef: ,,Er wordt gezegd dat ze elkaar kunnen verstaan, maar dat geloof ik niet.''

Een ander voorbeeld is de acteur Charlton Heston in de film Planet of the Apes. Die strandt na een lange reis door ruimte en tijd op een planeet waar de apen aan de macht zijn en kunnen praten. Het is natuurlijk de planeet Aarde waar hij terecht is gekomen, maar Heston, die in het echte leven ook heel dom schijnt te zijn, beseft dat niet. Het is even wennen voor hem, maar daarna vindt hij het heel gewoon dat de apen aan de andere kant van het heelal Engels met een Amerikaans accent spreken. Wat zouden ze anders moeten spreken?

Of je iets kan verstaan of niet ligt niet helemaal vast, je mag het soms zelf kiezen. De Nederlandse televisie heeft besloten dat we goede mensen wel kunnen verstaan en slechte mensen of overdreven beleefde mensen niet.

In de tijd van de Apartheid werden Zuid-Afrikaanse ministers altijd ondertiteld als ze Afrikaans spraken en Adriaan van Dis zei dat dat terecht was, omdat het Afrikaans heel ver van het Nederlands stond. Toen Mandela president was geworden bleek hij ook wel eens Afrikaans te spreken, tot verbazing van de Nederlanders die dachten dat het een taal van slechte mensen was. Mandela en zijn ministers werden niet meer ondertiteld, die verstonden we gewoon.

Nu is er op de Nederlandse televisie af en toe een Belgische serie te zien die gaat over een politiekorps in Gent. Ze spreken in die serie geen streektaal, maar gewoon Nederlands. Toch wordt alles ondertiteld als het op een Nederlands kanaal wordt uitgezonden. ,,Het is een rode Volkswagen'' wordt er bijvoorbeeld gezegd en dan lees je de ondertiteling: ,,Het is een rode Volkswagen.'' Als je er op gaat letten is dat erg komisch.

Er is maar één ding waarin gesproken tekst en ondertiteling verschillen. Als de Belgische politiemensen een arrestant voor verhoor meenemen zeggen ze altijd `U' tegen hem. Dat U wordt consequent ondertiteld als `je'. Daar is het natuurlijk allemaal om begonnen. Het zou me wat moois worden als de agenten hier het vormelijke U gingen gebruiken, daar hebben we geen televisie voor.

In het echt spreken ook Nederlandse agenten hun arrestanten vaak met U aan, maar op de televisie moet het gezellig zijn. Zo bereikt mij nu uit Nederland het gerucht dat de lijsttrekkers van de Nederlandse politieke partijen tijdens een sterrenshow in een pan soep zouden zijn gegooid. Zo hoort het bij ons.

Ik ben in Praag waar ze een rare taal spreken, maar gelukkig is er een televisiekanaal dat Nova heet, dat is vertrouwd. Het weerbericht wordt daar gepresenteerd door een spiernaakte vrouw, die zich aankleedt in overeenstemming met de weersverwachting voor morgen. Ze doet het zwijgend, dus of ze elkaar hier echt kunnen verstaan weet ik nog niet.