Vrijer boekhouden door opties

Bedrijven in Nederland waarvan het topmanagement over opties beschikt, veroorloven zich meer vrijheid in het vaststellen van de winstcijfers dan ondernemingen waar dat niet het geval is. Managers die het zonder opties moeten doen zijn conservatiever in hun boekhoudmethode.

Dit stelt de econoom J. van Rooijen in zijn recent verschenen proefschrift. Na analyse van de jaarverslagen van de zestig grote en minder grote beursfondsen in Nederland noemt de wetenschapper het verschil `significant'.

Specifieke voorbeelden van bedrijven met minder strikte boekhoudmethodes noemt hij in zijn proefschrift niet. ,,Het gaat juist om de trend dat de bedrijven waar in de loop van de tijd opties zijn verstrekt, de winst gemiddeld positiever sturen'', zegt hij.

De bevindingen in zijn proefschrift Flexibility in financial accounting komen op een moment dat de accountancy kritisch wordt gevolgd. Eind vorig jaar ging het Amerikaanse energiebedrijf Enron ten onder nadat creatieve boekhoudkundige constructies papieren winsten hadden opgeleverd. ,,In 1988 – het begin van mijn onderzoeksperiode – bestonden er nauwelijks optieregelingen voor het management en waren de boekhoudmethodes minder liberaal. Dat is in de loop van de tijd opvallend veranderd.'' Onder meer door het afboeken van goodwill (van het vermogen), het laten vrijvallen van grote voorzieningen en door het benutten van buitengewone baten kan de winst hoger uitkomen.

,,Het is bijvoorbeeld opvallend dat tegenover een incidentele tegenvaller [een buitengewone last die van de winst moet worden afgetrokken] heel vaak een incidentele meevaller wordt geboekt, zodat het resultaat per saldo onveranderd kan blijven.'' Zo'n bate kan bijvoorbeeld het gevolg zijn van het verkopen, en vervolgens weer terughuren, van het hoofdkantoor.

Van Rooijen constateert verder dat er significante verschillen bestaan tussen accountantskantoren. ,,Bij de drie grootste – KPMG, Ernst & Young en Coopers – rapporteren de klanten over het algemeen conservatief. Bij de accountants van PriceWaterhouse, die toen nog niet met Coopers waren gefuseerd, lijkt het erop dat opvallend veel werd toegelaten. Dat bedrijf moest hier een positie veroveren en dan is het toelaten van veel twijfelachtige zaken een methode.'' Ook de kleinere accountantsbedrijven lijken toleranter.

Van Rooijen pleit voor strenger toezicht in Nederland. Afgezien van de eigen accountant, die vaak ook adviseur is, ontbreekt serieus toezicht op de winstberekening.

achtergrond: pagina 11