Rigoletto als een kleurrijke en felle karikatuur

Dat blauw bloed niet leidt tot een bleue houding inzake de vleselijke liefde, daarvan getuigen talloze opera's. In Verdi's opera Rigoletto (1851) is het de Hertog van Mantua die zijn veroveringslust royaal doet gelden. Al in de beginscène van de productie waarmee Opera Zuid deze maand in elf steden het seizoen afsluit, wordt het hertogelijk libido letterlijk open en bloot tentoongespreid. Lallende hovelingen ontkleden een dame en dwingen haar een varkensmasker over het hoofd. De gravin van Ceprano wordt bonkend besprongen door de hitsige Hertog, terwijl hofnar Rigoletto haar echtgenoot met obscene handgebaren bespot. De `feestelijke' marsmuziek die het Brabants Orkest op de achtergrond laat klinken, krijgt in dat licht een vuige, voze bijsmaak.

In Rigoletto winnen macht, kwaad en zedeloosheid van het goede. Die afloop – de onbedorven narrendochter Gilda sterft uit zelfopoffering in de plaats van de hertog – maakt deze opera gitzwart.

De wrange inhoud wordt in deze productie slechts versterkt door de flamboyante regie van Olivier Tambosi, de felle decors van Frank Philipp Schlössmann en de karikaturale kostuums van Elisabeth Gressel. De met kleurrijke, pronte pruiken en kuitbroeken uitgedoste hovelingen bevolken het fel rood-wit-blauwe decor als boosaardige stripfiguren, en de hertog van Mantua is met zijn hermelijnen mantel en bij gelegenheid lillend ontbloot torso een autocraat van Neronisch statuur.

Zelfs in volkse vermomming lijkt de hertog meer op René Froger dan op `een arm student'. Dat de verleiding van narrendochter Gilda ondanks zijn witte smoking tòch slaagt, wordt door de Amerikaanse tenor Evan Bowers klinkend geloofwaardig gemaakt. Bowers verleent deze verleidingsscène (È il sol dell'anima) met zijn lichte, Italiaans aandoende timbre een zwoele intensiteit, en is ook in rokkenjagersaria's als La donna è mobile en Possente amor mi chiama uitstekend op dreef.

Heden en verstript verleden lopen in deze Rigoletto door elkaar. Ook Rigoletto zelf oogt – steeds zonder bochel! – als een koddig bekapte kermisnar, die in zijn vrije tijd plots gekleed gaat als een doorsnee Noord-Italiaan, in ruitjesblouse en grijs pak. Wat met die mix van karikatuur en actualiteit precies wordt bedoeld – Jan Modaal is feitelijk ook een nar? Het kwaad is van alle tijden? - blijft onduidelijk, maar lijkt ook minder relevant.

Voorop staat dat deze Rigoletto werkelijke walging oproept jegens de hertog en diens smerig opportunistische, prima zingende hovelingenkoor, maar ook authentiek medelijden genereert waar de warme, reliëfrijke bariton Roderick Earle (Rigoletto) met afhangende belletjes zijn dochters verloren eer betreurt

Sterk dramatisch is ook de werking van kleine vondsten, zoals een slappe pop die lijkt op de hertog en door Gilda (een stralende rol van Machteld Baumans) wordt omhelsd in haar maagdenslaap - nog voor de échte hertog haar hart steelt (een indringend Caro Nome), kuisheid breekt en zich indirect schuldig maakt aan haar dood. Heel gruwelijk oogt deze slotscène, die zich afspeelt op het plankier van de doodskopkale huurmoordenaar Sparafucile (Nico Wouterse) en diens eveneens voor de hertog gevallen zuster Maddelena, krachtig en sensueel warmklankig gezongen door Roswitha Müller.

Onder Ivan Anguélov staat het Brabants Orkest voor een fraaie strijkersklank (voorspel tot de derde akte) en goede soli in de houtblazers, hoewel de moordscène door een zeer strakke ritmische beteugeling iets aan spanning miste. Het mannenkoor creëert in deze slotscène met koerend gezang wél een zeer sinistere sfeer, die een climax bereikt waar Rigoletto ontdekt dat zijn dochter in plaats van de hertog is neergestoken. Nog even verreist Gilda in haar witte onderjapon uit haar kille lijkenzak als een feniks uit een warme slaapzak.

Komend seizoen brengt Opera Zuid opnieuw een opera van Verdi: Un ballo in maschera o.l.v. Laurent Wagner, en met Mike Ashman – artistiek leider van Opera Zuid - als regisseur. Daarnaast komen er producties van La cenerentola van Rossini en een double-bill van Ravels korte operaatjes L'heure espagnole en L'enfant et les sortilèges.

Voorstelling: Opera Zuid met Rigoletto van G. Verdi door het Brabants Orkest/Zuidelijk Theaterkoor o.l.v. Ivan Anguélov. Regie: Olivier Tambosi. Gezien: 27/4 Stadsschouwburg Eindhoven. Tournee t/m 25/5. Inl.: 043-3210166; www.operazuid.nl